آشنایی با جنگنده اف-16 - قسمت سوم
ساير گونههاي ساخته شده
F-16/79
* ساخته شده بر اساس F-16A مجهز به موتور توربوجت ساخت جنرالالكتريك J79-GE-119 با كشش 80.10 كيلونيوتن
* اولين پرواز: 29 اكتبر 1980
* نوع ارزانقيمت مخصوص صادرات
F-16/101
* مجهز به موتوري كه از روي موتور بمبافكن B1 مشتق شده است: F110 ساخت جنرال الكتريك
* اولين پرواز: 19 دسامبر 1980
* خاتمهء پروژه: مي 1981
FF-16 AFTI
* نوع تغيير يافته براساس F-16A (به شماره سريال 0750 – 75) جهت مركز تكنولوژي پيشرفتهء نيروي هوايي (AFTI) يا Advanced Fighter Technology Integration جهت انجام آزمايشات پروازي و تست سيستم ها و تسليحات جديد
* اولين پرواز: 10 جولاي 1982
* سكان افقي تغيير يافته (مدلي كه بعدها در Block 15 به كار رفت)
* بال و آويونيك تغيير يافته (مدلي كه بعدها در Block 40 به كار رفت)
* انجام 725 سورتي پرواز تا ژوئن 1997 جهت آزمايش سيستمهاي گوناگون از سال 1988 تا 1998 مانند: LANTIRN و FLIR و . . .
F-16 GCAS
* مدلي تغيير يافته از F-16D سري Block 25
* تجهيز شده به سيستم جلوگيري از برخورد با زمين Ground Collision Avoidance System يا GCAS جهت استفاده هنگام پرواز در ارتفاع پست جهت «مهار پرواز در نزديكي عوارض زمين» (CFIT) يا Controlled Flight Into Terrain
F-16 ADF
پروژهء ارتقاء 279 فروند F-16A/B سري Block 15 جهت جايگزيني در 11 اسکادران گارد دفاع هوايي ايالات متحده براي بازنشست کردن جنگنده هاي قديمي F-4C/D/E و F-106.
* تاريخ صدور سفارش: اکتبر 1986
* ارتقاء رادار AN/APG-66 جهت يافتن اهداف کوچک و ارائهء تصويري شفاف و مداوم از اهداف هوايي بر روي صفحهء رادار
* تهيهء مقدمات نصب و يکپارچه سازي موشک آمرام با رادار F-16
* سيستم ضد ضدعمل الکترونيک پيشرفته تر (ECCM)
* راديوي قوي تر: AN/ARC-200 ساخت مارکني
* سيستم پيشرفته تر تشخيص دوست از دشمن: IFF ساخت تله دايان
* مکان ياب جهاني بر اساس گروه ماهواره هاي ناواستار (Navstar)
* اخطارگر کم شدن ارتفاع
* واحد سخنگو با صداي انسان (اخطار و پيغام)
* شناسايي کنندهء نور در شب (فقط براي مدلهاي F-16A)
* اولين پرتاب موفقيت آميز موشک هوا به هواي AIM-7 (اسپارو) به تاريخ فوريهء 1989 در کاليفرنيا
* ايجاد توانايي در جهت حمل حداکثر شش موشک AIM-120 (آمرام) يا AIM-9 (سايدوايندر) يا AIM-7 (اسپارو) يا ترکيبي از هر سه نوع
* اولين سيستم آويونيک ارتقاء يافته بر روي هواپيماي F-16B به سريال 0817 – 81 و تکميل پروژه به تاريخ اکتبر 1988
* انجام پروازهاي آزمايشي در گردان هوايي 57 ام در نليس (نوادا)
* تحويل اولين هواپيماي F-16ADF به شماره سريال 0801 – 81 به تاريخ 1 مارس 1989 به اسکادران 114 ام آموزشي در کينگزلي
* پايان پروژه ADF به سال 1992 به همراه ارتقاء 30 فروند F-16B
F-16 B-2
دومين نمونهء ساخته شده بر اساس F-16B به شماره سريال 0752 – 75 که به صورت اختصاصي بسيار تجهيز شد:
* سيستم انجام عمليات شبانه
* نصب نمايشگر سربالايي که بعدها در F-16C/D به کار رفت
* سيستم هدفگيري نصب شده داخل کلاه خلبان ساخت و عينک ويژه ديد در شب موسوم به «چشمان گربه» يا Cat's Eyes ساخت شرکت GEC-Marconi
* قابليت نصب غلافهاي نشانه گذاري و تهاجمي موسوم به LANTIRN و FLIR
* سيستم ديجيتالي عوارض زمين (برنامه ريزي جهت پرواز در ارتفاع پست)
* سيستم خودکار قفل بر روي اهداف
* نوعي ديگر از غلاف ناوبري - تهاجمي FLIR شامل غلاف ناوبري مشتق شده از LANTIRN ساخت مارکني و مارتين ماريتا
* عينک ويژهء ديد در شب سازگار با نور چراغ هاي ساطع شده از آلات دقيق کابين (در مدلهايي که اين سازگاري وجود نداشت، نور چراغ ها به وسيلهء عينک ديد در شب بسيار تشديد مي شد و خلبان نمي توانست هنگام استفاده از اين عينکها به آلات دقيق نگاه کند و بدين جهت خلبانان، نور چراغ هاي آلات دقيق را خاموش مي کردند)
هم زمان با انجام آزمايشات توسط ATFI، آزمونهاي مختلف با اين هواپيما نيز ادامه يافت ولي F-16B-2 هيچگاه وارد خدمت نشد و به سال 1996 به موزه فرستاده شد.
F-16 CCV
Control Configured Vehicle
اولين هواپيماي YF-16 به شماره سريال 1567 – 72 که به سال 1975 دچار دوباره سازي شد تا در مرکز «پژوهشهاي ديناميکي کنترل پيکربندي وسائل» موسوم به CCV به کار گرفته شود. هواپيماي CCV داراي سطوح کنترل پروازي مستقل بود که انجام مانور روي يک صفحه را امکان پذير مي ساخت. براي مثال براي گردش به چپ يا راست، نياز به گردش هواپيما حول محور طولي نبود. در F-16CCV دو کانارد (بالچه) عمودي در زير ورودي هواي موتور نصب شده بود و كنترلهاي پروازي به شكلي تغيير داده شدند كه شهپرهاي انتهاي بالها با اين كاناردهاي تمام متحرك، هماهنگ عمل نمايند. ضمن اينكه محل ذخيرهسازي سوخت در داخل هواپيما به شكلي تغيير يافت كه مركز ثقل هواپيما، تغيير كند.
مرکز پژوهشهاي ديناميکي کنترل پيکربندي وسائل = USAF Flight Dynamics Laboratory's Control Configured Vehicle
F-16 FS-X/TFS-X موسوم به F-2 يا TRDI
مدلي آزمايشي ساخته شده بر اساس F-16C جهت نيروي هوايي ژاپن كه به تاريخ 19 اكتبر 1987 مجوز توليد اين جنگنده در ژاپن، صادر شد.
اين پروژه كه با نام FS-X نيز شناخته ميشد، هواپيمايي بود بزرگتر از F-16 كه بالطبع اين مسئله باعث افزايش وزن هنگام برخاست هواپيما به 49000 پاوند ميگشت در حالي كه F-16C فقط 42000 پاوند وزن داشت و اين در حالي بود كه هردوي اين جنگندهها از موتور توربوفن ساخت جنرالالكتريك به نام F110-129 بهره ميگرفتند.
ديگر تغيير اعمال شده در FS-X، استفاده از «مواد جاذب رادار» يا RAM در دماغهء هواپيما بود. ضمن اينكه لبهء حملهء بالها، قسمت ورودي هواي موتور و قسمت دم و دماغه، تمامن با استفاده از تيتانيوم ساخته شده بود. ضمنن به علت وزن بيشتر هواپيما، يك چتر ترمز (براي هنگام فرود) تعبيه شد و مجموعهء كاناپي خلبانان، در برابر برخورد پرندگان بزرگ، مقاوم گشت.
RAM مخفف Radar-Absorbent Material
F-16 ES
جنگندهاي جهت انجام ماموريتهاي استراتژيك در دو نوع يك و دو نفره، محافظتكنندهء دورپرواز كه به تاريخ نوامبر 1993 طراحي و توسعهء آن، به جهت رقابت با جنگندهء برتري هوايي F-15I اسرائيل آغاز گشت.
* افزايش ميزان حمل سوخت: 1136 ليتر سوخت در مخزن مركزي داخل بدنهء هواپيما و دو مخزن تطبيقي (CFT) نصب شده در طرفين بالايي بدنه، به ميزان 2271 ليتر
* افزايش شعاع عمليات رزمي به 1151 مايل (1852 كيلومتر)
* سيستم داخلي جستجوي تشعشعات مادون قرمز موسوم به FLIR يا forward-looking infrared كه كارايياش شبيه به سيستم ناوبري و هدفيابي LANTIRN است كه در بيرون هواپيما نصب ميشود. به همين دليل (دروني بودن) اين سيستم، اصطكاك اضافي هوا نيز توليد نميكرد.
F-16ES هيچگاه ساخته نشد ولي مخازن سوخت تطبيقي CFT، به عنوان امكاني فني براي ساير F-16 ها درنظر گرفته شدند. همچنين نصب اين مخازن، مستقل از سيستمهاي الكترونيكي هواپيما بود.
A-16
یک F-16 جهت ماموريتهاي CAS/BAI
نوعي از F-16 جهت نيروي هوايي ايالات متحده مختص عمليات «پشتيباني نزديك هوايي» كه برنامهء ساخت آن در دههء 1980 كليد خورد. اين مدل از F-16 به سال 1989، به نام سري Block 60 معرفي شد. (در آن زمان، ماموريت پشتيباني نزديك هوايي توسط A-10 انجام ميشد و انتظار می رفت این جنگنده جایگزین A-10 شود)
جنگندهء A-16 Block60 به يك مسلسل بسيار پرقدرت 30 ميليمتري مجهز شده بود و ساختمان بالهاي آن در برابر برخورد گلولههاي كاليبر 7.62 ميليمتري، مقاوم شده بود. اما اين پروژه سرانجام شكست خورد زيرا مسلسل 30 ميليمتري نصب شده، هنگام شليك، حرارت زيادي توليد ميكرد و اين حرارت، باعث از كار افتادن برخي سيستمهاي الکترونيکي داخلي نصب شده در سمت چپ بدنهء هواپيما ميگشت.
CAP يا «پشتيباني نزديك هوايي» معادل Close Air Support
BAI يا «ممانعت کنندهء ميدان نبرد» معادل Battlefield Air Interdiction
F/A-16
F-16 جهت ماموريتهاي CAS/BAI
همانند A-16، ساخته شده بر اساس Block 30 جهت انجام ماموريت CAP و BAI. (اين نوع ماموريت، ويژهء پشتيباني نزديک هوايي از نيروهاي زميني است که عمدتن توسط هليکوپترهاي جنگي و هواپيماي A-10 انجام مي شود)
* جستجوگر بسيار پيشرفتهء مادون قرمز اهداف، با نمايشگر تعبيه شده در کلاه خلبان به نام FLIR
* نصب مسلسل 30 ميلي متري و سيستم ليزري نمايشگر هدفگيري خط سير گلولها به سمت هدف
از سال از 1995، تعداد 200 فروند F-16C بر اساس ماموريت CAS/BAI مورد برخي تغييرات قرار گرفتند و سيستم مکان ياب ماهواره اي بر اساس ماهواره هاي Navstar بر رويشان نصب شد. ارتقاء سري Block 30/32 به تاريخ ژانويهء 1992 متوقف شد و ماموريت CAS/BAI بر عهدهء سري Block 40/42 گذاشته شد که قابليت حمل غلاف LANTIRN را داشتند و اين امر مستلزم تغييرات بيشتري در هواپيما بود، زیرا حمله علیه اهداف زمینی، به وسیلهء اطلاعاتی قرار بود انجام شود که توسط سامانهء LANITRN بدست آمده بودند.
ساير تغييرات نيز اين بودند:
* جستجوگر ليزري نقاط روي زمين
* راديوي ضد پارازيت
* سيستم اخطار نزديک شدن موشک ضدهوايي
* تطبيق عينک ديد در شب با غلاف جستجوگر LANTIRN جهت حمله به اهداف زميني در شب
همانند A-16، اين مدل نيز کنار گذاشته شد و مدلهاي ساخته شده با انجام برخي تغييرات ساده تر، به سطح تکنولوژيک جنگندهء چندمنظورهء سري Block 40 ارتقاء يافتند.
F/A-16C
جهت ماموريتهاي CAS/BAI
پس از موفقیت چشمگیر جنگنده های ضربتی A-10 در جریان نبرد طوفان صحرا، نيروي هوايي ايالات متحده، دیگر تمايلي براي تبديل F-16 به يک جنگندهء پشتيباني نزديک هوايي و نصب مسلسل پرقدرت هواپيماي A-10 بر روي F-16، جهت بازنشست کردن هواپيماهاي A-10 Warthog نداشت. (جنگنده هاي A-10، سالها بود براي انجام مامويت پشتيباني نزديک هوايي به کار مي رفتند)
به تاريخ نوامبر 1988، اسکادران 147 ام نيروي زميني در نيويورک، شروع به جايگزيني هواپيماهاي A-10A Thunderbolt II با جنگنده هاي F-16A/B سري Block 10 نمود؛ و اين آغازي بر استفاده از F-16 در نقش عمليات پشتيباني نزديک هوايي بود.
در جريان عمليات طوفان صحرا، 24 فروند از اين جنگنده ها، به غلاف نشانه گذاري GPU-5/A موسوم به Pave Claw (ساخت جنرال الکتريک) مجهز شدند. اين غلافها در محل مرکزي بدنه (جايگاه شمارهء 5) نصب مي شدند. ضمنن يک مسلسل 30 ميلي متري از نوع GAU-13/A که نوعي چهارلول مشتق شده از مسلسل هفت لول GAU-8/A بود، بر روي اين جنگنده ها نصب شده بود و 353 گلولهء فشنگ ظرفيت داشت.
اين جنگنده ها با نام گذاري جديد F/A-16 شناخته شده و تنها مدلي از F-16 بودند که با اين مسلسل، تجهيز شده بودند و مي توانستند بر عليه اهداف گوناگوني در ميدان نبرد زميني، مانند خودروهاي زرهي، به کار روند.
Warthog به معني گراز زگيل دار
F-16 LOAN
Low-Observable Asymmetric Nozzle
در اواخر سال 1996، يك فروند F-16C متعلق به نيروي هوايي ايالات متحده و موتور F100-PW-200 آن، توسط تيم مشترك كارخانجات «لاكهيد مارتين» و «پرات اند ويتني» مورد تغيير و بازنگري قرار گرفت. LOAN جنگندهاي بود كه به جهت افزايش مخفي ماندن از ديد رادار، سيستم ورود و خروجي موتور آن تغييرات اساسي يافته و اين سيستم، همان نوع استفاده شده در جنگندهء F-35 JSF بود.
تيم برنامهريز، به مدت دو روز، آزمايشاتي را با ايجاد حداكثر دوران در موتور، بر روي زمين صورت دادند. طبق طرح توسعه، قرار بود تكنولوژيهاي به كار رفته تحت برنامهء JSF كه ميتوانستند بر روي F-16 نيز به کار گرفته شوند، ارزيابي شوند. تحت برنامهء LOAN، «سطح مقطع راداري» به نمايش درآمده و حرارت خارج شدهء موتورها در جنگندهء F-16 تقليل محسوسي مي يافتند ضمن اينکه پتاسيل خوبي براي کاهش قيمت تعمير و نگهداري ايجاد مي شد.
سطح مقطع راداري = Radar Cross Section يا RCS
F-16 VISTA
به سال 1988 قراردادي با شرکت جنرال دايناميکز (بخش فورت ورث) به امضاء رسيد که طبق آن قرار شد طرح توسعه اي مطابق الگويي به نام VISTA به انجام برسد. (هواپيمايي جهت شبيه سازي حالات ناپايدار در حين پرواز) اين پروژه توسط پيمانکار طرف قراردارد شرکت جنرال دايناميکز به نام Calspan انجام شد و طي آن يک اهرم کنترل در قسمت وسط هواپيما نصب شد و با کامپيوترهايي که قرار بود عمل «پايدارسازي حين پرواز بي ثبات» را انجام دهند، يکپارچه شد.
به سال 1988 هواپيماي VISTA سپس به لابراتوار Wright فروخته شد و بين سالهاي 1988 تا 1992 برنامهء VISTA تکميل شد. البته در اين برنامه، هنوز از «سيستم تغيير دهندهء بردار رانش» در مدل A/F-16VISTA استفاده نشده بود.
VISTA مخفف Variable stability In-flight Simulator Test Aircraft
F-16 MATV
در اين طرح توسعه، کامپيوترها و اهرم وسط تعبيه شده در مدل VISTA به جهت اجراي برنامهء MATV، موقتن حذف شده و پروازهاي آزمايشي به تاريخ جولاي 1993 آغاز شدند. در اوائل جولاي، جمعن شش پرواز در محل کارخانهء «فورت ورث» انجام شد و سپس به تاريخ 15 مارس 1993، هواپيما به پايگاه هوايي ادوارد منتقل شد. باقيماندهء پروازهاي سخت آزمايشي در اين پايگاه انجام شد، که يکي از آنها، آزمون «سيستم تغيير بردار رانش» بود. اما سيستم تغيير دهندهء بردار رانش، وضعيت هواپيما را به هنگام پرواز در ارتفاع 20 هزار فوتي و با بيشترين زاويهء حمله، به خطر مي انداخت.
به تاريخ مارس 1994، کامپيوترهاي «استوار کنندهء وضعيت ناپايدار» به هنگام تکميل برنامهء MATV در هواپيما، تعبيه شدند و هواپيما به تاريخ ژانويهء 1995 به محل قبلي خود يعني کارخانهء «فورت ورث» بازگردانده شد و از آنجا هم به پايگاه هوايي Wright-Patterson جهت تحويل به نيروي هوايي، منتقل گشت. طي انجام 95 ماموريت آزمايشي با اين هواپيما، جمعن 130 ساعت پرواز انجام شد.
استوار کنندهء وضعيت ناپايدار = variable stability computers
MATV مخفف Multi-Axis Thrust-Vectoring
NF-16D
قلب پروژهء VISTA، سيستم تغيير دهندهء بردار رانش بود (AVEN) که به خروجي موتور F110-GE-100 ساخت جنرال الکتريک متصل مي شد. اين برنامه در پروازهايي با سرعت زير صوت و در حالتي که خروجي اگزوز موتور کاملن باز بود، به اهداف خود دست يافت که مهمترين آن پيشگيري از فشار نوسانات ايجاد شده بابت نوع هواي تغذيه شده به موتور بود زيرا اين نوسانات هوايي، مي توانستند باعث واماندگي کمپرسور موتور شوند.
نحوهء پياده سازي اين تکنولوژي، بدين صورت بود که لبه هايي با زواياي مستقل 120 درجه اضافه مي شدند که به وسيلهء سه سيستم هيدروليکي به حرکت در مي آمدند، ضمن اينکه نيروي ايجاد کنندهء اين سيستم، مستقل از ساختار فني هواپيما بود.
AVEN مخفف Axisymmetric Vectoring Exhaust Nozzle
RF-16R Recce
تمامي مدلهاي مخصوص شناسايي F-16 اي که به کشورهاي اروپاي غربي فروخته شدند بر اساس مدل F-16A Block15 ساخته شده بودند. اين هواپيماها به وسيلهء اسکادران 306 پايگاه هوايي Volkel (متعلق به ناتو) به غلافهاي شناسايي Orpheus ساخت شرکت ATARS (نوعي که در هواپيماي تورنادو به کار گرفته مي شد) مجهز شده بودند و اختلاف ظاهري آنها از جنگنده هاي F-16 بسيار ناچيز بود. هواپيماهاي شناسايي اف16 ناتو که RF-16R نام گرفته بودند از سال 1983 عملياتي شدند.
F-16X
نمونه اي که قرار است از سال 2010 وارد خدمت شود:
* با بدنه اي که 1.42 طويل تر شده
* مجهز به بالهاي دلتاشکل تغيير يافتهء F-22
* مخزن سوختي که 80 درصد بيشتر ظرفيت دارد و در اغلب ماموريتها، نياز به حمل مخازن سوخت خارجي را برطرف کرده است.
* جایگاههای نصب موشکهاي آمرام نيز با بدنهء جدید تطبيق داده شده اند.
* مجهز به سيستم تغيير بردار رانش منطبق با موتور ساخت پرات اند ويتني F100-PW-229 (نوعي که در هواپيماي F-15 Active متعلق به ناسا به کار رفته است)
* با خروجي اگزوز تغيير يافته جهت توانايي در تغيير جهت
F-16 SFW
به سال 1976، «مرکز تحقيقات پيشرفته دفاعي»، مبلغي را به شرکتهاي هواپيماسازي جنرال دايناميکز، راکول و گرومن تخصيص داد تا برنامه اي را به نام SWF اجرا کنند. تحت لواي اين برنامه، قرار بود هواپيمايي با بالهاي رو به جلو ساخته شود که اين طراحي خاص در بالها، باعث کاهش پسا (اصطکاک هوا) و آسان شدن فرود در سرعتهاي پائين مي شد؛ اما با تکنولوژي هاي معمول آن زمان، ساخت چنين هواپيمايي، بسيار دشوار بود.
استفاده از مواد کامپوزيتي (مرکب)، باعث ايجاد استحکام بيشتر در بالها مي شد تا اين بالها بتوانند نيروهاي وارده به واسطهء تنش هاي آئروديناميکي را بدون آنکه خسارتي ببينند، به راحتي تحمل کنند.
مرکز تحقيقات پيشرفته دفاعي = DARPA يا Defense Advanced Research Projects Agency
SWF مخفف Forward-Swept Wing
F-16XL
نوع ساخته شده با بالهاي تغيير يافته جهت رقابت با F-15E که هيچگاه به توليد انبوه نرسيد. (رجوع کنيد به تاپيک اين هواپيما در همين انجمن)
F-16N
نوعي که مختص نيروي دريايي ايالات متحده ساخته شد و در اسکادرانهاي VF-43/45/126 و همچنين آموزشگاه فنون هوايي (تاپ گان) به کار گرفته شد.
* ساخته شده بر اساس F-16C/D سري Block 30
* مجهز به موتور ساخت جنرال الکتريک F110-GE-100
* مسلسل ندارد و قادر به حمل هيچ نوع موشکي نيست.
* مجهز به گيرندهء اخطار راداري ALR-69
* مجهز به پخش کننده هاي Chaff و Flare جهت مقابله با موشکهاي ضدهوايي
* سکانها و ارابهء فرود همانند استاندارد هواپيماهاي F-16
* غيرقابل استفاده براي عرشهء ناو هواپيمابر
تاپ گان = Top Gun Fighter Weaons School
TF-16N
جنگنده اي مختص نيروي دريايي ايالات متحده با نام گذاري ديگر SAA که بر اساس F-16C/D سري Block 30 ساخته شده است:
* شروع پروژه: 1985
* تعداد تحويل شده: 26 فروند، مابين سالهاي 1987 و 1988
* رادار AN/APG-66
* موتور F110-GE-100
* مسلسل ندارد
* گيرندهء اخطار راداري AN/ALR-69
* پوشش تيتانيومي در زير بالها (به جاي آلومينيم) و با تغييراتي در سازهء بالها به جهت تحمل فشار ثقل بيشتر از 9 برابر
* موشکهاي سايدوايندر نوک بالها از نوع تمريني
* چهار فروند از 26 فروند هواپيماي TF-16N از نوع دو نفره
* نوع F/TF-16N مورد استفاده در آموزشگاه فنون هوايي تاپ گان به تعداد 8 فروند
* اسکادران VF-126 (مستقر در ميرامار کاليفرنيا) به تعداد 6 فروند
* اسکادران VF-45 (مستقر در کي وست فلوريدا) به تعداد 6 فروند که بعدها به VF-43 (واقع در Oceana ويرجينيا) انتقال يافتند.
* تمامي F-16N ها به سال 1994 به دليل کمبود بودجه، از خدمت خارج شدند.
SAA مخفف Supersonic Adversary Aircraft
F-16 MLU/MSIP
نوع ساخته شده جهت مرکز MSIP (برنامهء بهبود مرحله اي چندمليتي نيروي هوايي) يک نفره و دو نفره:
* ورود به برنامه: از فوريه 1980
* اجراي برنامه هاي افزايش قابليت حمله عليه اهداف زميني
* اجراي عمليات ماوراي ديد (BVR)
* ايجاد قابليت عمليات شبانه
* در مرحلهء I به تاريخ نوامبر 1981 بر روي F-16A/B سري Block 15: انجام برخي تغييرات ساختاري در بدنه و سيم کشي انجام شدهء هواپيما جهت امکان پذير شدن نصب سيستم هاي جديد
* در مرحلهء II به تاريخ جولاي 1984 بر روي F-16C/D سري Block 25: انجام تغييراتي در هستهء مرکزي سيستم هاي الکترونيک، کابين و بدنهء هواپيما
* در مرحلهء III که به سال 1987 آغاز شد، نصب سيستم هاي جديد جهت ارتقاء سري Block 25 به Block 50/52
MLU مخفف Mid-Life Update
MSIP مخفف Multinational Staged Improvement Program
F-16 OCU
برنامهء ارتقاء انجام شدهء مشترک بين ناتو و نيروي هوايي ايالات متحده بر روي جنگنده های F-16A/B جهت ايجاد قابليت عمليات ماوراي ديد (BVR) هم در نبردهاي هوايي و هم عمليات عليه اهداف زميني؛ شامل بهینه سازی های زیر:
* بهبود رادار و نرم افزار مربوطه
* بهبود کامپيوتر مرکزي کنترل آتش
* نصب واحد ارسال اطلاعات همزمان به مرکز زميني (data transfer unit)
* ارتفاع سنج راداري
* قابليت نصب غلاف نصب اخلال گر AN/ALQ-131
* نصب سيستم ناوبري اينرسيايي - ليزري: INS
* بهبود موتور از سري 200 به F100-PW-200E؛ اجرا شده در دههء 1990
از سري Block 15 OCU به بعد که از سال 1988 مي باشد:
* نصب سيستم نمايشگر سربالا با زاويهء ديد بازتر
* نصب موتور F100-PW-220
* قابليت حمل موشکهاي هوا به هواي AIM-9P-4 (سري جديد و بسيار بادقت سايدوايندر)
OCU مخفف Operational Capabilities Upgrade
F-16 CB
نوع تغيير يافته اي جهت انجام ماموريت ضربتي عليه اهداف زميني.
F-16 AM
Agile Falcon
به سال 1984، کمپانی جنرال دايناميکز، جنگندهء Agile Falcon را به عنوان هواپيمايي مقابله کننده با جنگنده هاي جديد روسي MiG-29 و Su-27 معرفي کرد. در طراحي اين جنگنده، از طرحهاي موجودي که مي توانستند قابليتهاي F-16 را بهبود بخشند، استفاده شده بود، که اين برنامهء بهسازي، به نام MSIP سري چهارم يا MSIP IV شناخته مي شد که شامل 25 درصد بالهاي بزرگتر، و بهره گیری از موتور جنرال الکتريک F110-GE-129 يا پرات اند ويتني F100-PW-229 بود. از اين برنامهء بهسازي، استقبال چنداني به عمل نيامد.
F-16 AT
Falcon 21
طرحي ارزان قيمت در جهت رقابت با برنامهء ساخت «جنگندهء تاکتيکي پيشرفته» يا ATF، که در سال 1990 پيشنهاد شد. برنامهء ATF يا جنگندهء تاکتيکي پيشرفته، همان مناقصه ای بود که در نهایت منجر به ساخت جنگنده های رادارگریز YF-23 و YF-22 گشت؛ که در آخر، YF-22 برندهء مناقصه اعلام شد.
پايهء جنگنده F-16 AT براساس F-16XL و مجهز به يکي از دو موتور پيشنهادي برنامهء ATF بود؛ ولي طرح بالها با XL تفاوت داشته و ذوزنقه اي شکل بودند. در طرح ATF دو موتور پيشنهاد شد: موتور ساخت جنرال الکتريک YF-120 و موتور ساخت پرات اند ويتني YF-119؛ که در نهايت موتور پرات اند ويتني مناسب شناخته شد و بر روی F/A-22 نصب گردید.
CK-1
طرحي بود ساخت لاکهيد مارتين و بر اساس F-16D سري Block 40؛ جهت مرکز آزمونهاي پروازي اسرائيل يا MANAT.
مجهز شده به سنسورها، دستگاههاي اندازه گير ميزان حرکت سطوح کنترلي و اندازه گير واکنش هواپيما به آن حرکتها. برخي از اين سنسورهاي مخصوص بدين شرح بودند:
* سنسور نصب شده در محل ريشهء بال (محل اتصال بالها به بدنه)
* اندازه گير جريانهاي گردابي و پيچشي ايجاد شده در بالها
ساير سنسورها نيز در محلهاي بيروني بدنه يا در محل دماغهء هواپيما نصب مي شدند.
تمامي اين اندازه گيري ها، بلافاصله جهت آناليز به مهندس آزمايشگر کابين عقب منتقل مي شدند.
MANAT معادل IAF Flight Test Center
F-16 در جنگ
* شرکت در عمليات آزادسازي عراق
* حمله به اقامتگاه سرکردهء گروهک تروريستي القاعدهء عراق (ابومصعب الزرقاوي) و هلاکت وي با بمبهاي هدايت ليزري GBU24 به تاريخ 8 ژوئن 2006
* شرکت در جنگ خليج فارس (عمليات طوفان صحرا در سال 1991 يا 1369 شمسي)
* سه فروند در جنگ 1991 توسط پدافند عراقي ها سرنگون شدند.
* شرکت در عمليات «منطقهء پرواز ممنوع» در شمال و جنوب عراق از 1991 تا 2003
* اولين شکار: به تاريخ 27 دسامبر 1992 يک فروند F-16D به شماره سريال 0778 - 95 با هدايت سرهنگ «گري نورث»، يک فروند MiG-25 عراقي را با موشک AIM-120 سرنگون کرد.
* نوامبر 1992: شکار يک فروند MiG-23 عراقي
* شرکت در نبرد بالکان: پرواز از پايگاه هوايي Aviano در ايتاليا به سمت يوگوسلاوي
* حمله به پدافند هوايي يوگوسلاوي با موشکهاي HARM
* سرنگوني 4 جنگندهء صربستان بر فراز بوسني در جريان عمليات OPERATION DENY FLIGHT که 3 فروند به وسيلهء کاپيتان «رابرت ويلبر رايت» با شليک دو موشک آمرام و يک موشک سايدوايندر انجام پذيرفت.
* سرنگوني هواپيماي کاپيتان «رابرت ويلبر رايت» به تاريخ 2 ژوئن 1995 به وسيلهء موشک SA-6 (سام6). وي 6 روز از دست نيروهاي صرب مخفي شد و در نهايت توسط تيم رسکيو (هليکوپترهاي امداد و نحات)، نجات يافت.
* اشغال افغانستان توسط شوروي که 12 فروند از جنگنده هاي شوروي و 2 فروند F-16 پاکستاني در آن سالها سرنگون شدند.
بزرگترين عمليات انجام شده توسط F-16
يکي از بزرگترين کاربران F-16، نيروي هوايي اسرائيل مي باشد. اسرائيل اولين کشوري است که از F-16 در جنگ بهره برد. به تاريخ 7 ژوئن 1981 (برابر خرداد 1360)، هشت فروند F-16 اسرائيلي، با پرواز به صورت طبقاتي (بر روي هم) و در ارتفاع پائين، تاسيسات ساخت بمب هسته اي، ترکيب پلوتونيوم و غني سازي اورانيوم عراق موسوم به اوسيراک (Osirak) را در حومهء بغداد (منطقهء توارثا يا Twartha) مورد حمله قرار داده و منهدم کردند. اين حمله زماني انجام شد که نشان مي داد صدام در صدد ساخت اولين بمب هسته اي خود با استفاده از ترکيبات پلوتونيوم مي باشد و تاسيسات، در مراحل پاياني عمليات دست يابي به پلوتونيوم قرار داشتند.
در اين عمليات بزرگ، شش فروند F-15A نيز عمليات «تاپ کاور» يا پوشش هوايي را ايجاد کردند. اين جنگنده ها با پرواز در ارتفاع پائين، از حریم کشورهاي اردن و عربستان سعودي عبور کرده و خود را به بغداد رساندند؛ ضمن اینکه که هيچ جنگندهء عراقي در اين عمليات سرنگون نشد.
هيچکس به درستي نمي داند هواپيماهاي اسرائيلي چگونه با بمبهاي غيرهدايت شونده، توانستند چنين تاسيسات عظيمي را به کلي منهدم نمايند. پدافند هوايي عراق، تنها توانست با توپهاي ضدهوايي اندکي به سمت آنها شليک کند، ولي به علت پرواز در ارتفاع بسيار پائين، هيچ هواپيماي اسرائيلي، هدف قرار نگرفت.
به دنبال اين حمله، رونالد ريگان – رئيس جمهور وقت ايالات متحده – اعتراض رسمي خود را به اسرائيل اعلام کرد و براي مدتي، از تحويل F-16 ها به اسرائيل، ممانعت به عمل آورد.
اسرائيل به وسيلهء F-16 ها، تاکنون توانسته است 44 فروند از هواپيماهاي اعراب را سرنگون کند، بدون آنکه هواپيمايي را از دست بدهد. اغلب جنگنده هاي سرنگون شده، متعلق به نيروي هوايي سوريه و از نوع MiG-23 بوده و در جريان اشغال لبنان، بين سالهاي 1983 و 1984 سرنگون شده اند.
يک F-16A اسرائيلي، تنها در يک سورتي پرواز، توانست چهار فروند MiG-23 سوري را سرنگون کند.
F-16 در اروپا
* جايگزيني در نيروي هوايي چهار کشور: بلژيک، دانمارک، هلند و نروژ به جاي جنگندهء F-104
* سفارش 348 فروندي چهار کشور فوق به تاريخ 7 ژوئن 1975
* مونتاژ 184 فروند در شرکت فوکر براي نيروي هوايي هلند و نروژ
* مونتاژ 164 فروند در شرکت SABCA براي نيروي هوايي بلژيک و دانمارک
* مونتاژ موتورهاي F100-PW در شرکت بلژيکي Fabrique Nationale
* ساخت رادار APG-66 در شرکت بلژيکي MBLE
* سفارش و تحويل 140 فروندي F-16C/D به يونان
* رادار سفارشي AN/ALR-93 جهت F-16 هاي يونان
* سفارش 24 فروندي F-16A/B مجارستان به سال 2001
* اجارهء 34 فروند F-16A/B به سال 2001 توسط ايتاليا تا زمان ورود به خدمت جنگنده هاي به تاخير افتادهء يوروفايتر
* سفارش لهستان: 48 فروند F-16E/F سري Block 62 و 36 فروند F-16C و 12 فروند F-16D
* تحويل سفارش لهستان از سال 2006 و بازنشست شدن جنگنده هاي قديمي MiG-21
* دريافت 20 فروند F-16A/B از نوع OCU براي پرتغال و 25 فروند (مازاد نيروي هوايي آمريکا) ديگر تا سال 1999
F-16 در آسيا و شمال آفريقا
* 24 فروند F-16C/D سري Block40 براي بحرين
* مصر: 220 فروند شامل: 42 فروند F-16A/B سري Block15 و 40 فروند F-16C/D سري Block32 و 138 فروند Block40
* اسرائيل: 260 فروند F-16A/B تحويل نشده به ايران شامل: 75 فروند Block10/15 و 75 فروند F-16C/D سري Block30 و 60 فروند Block40 و 50 فروند F-16A/B (مازاد نيروي هوايي آمريکا در اواخر دههء 1990) و 102 فروند F-16I سري Block50/52/60 ولي با برد پروازي بسيار زياد و آويونيک سفارشي ويژه که تا پاپان سال 2008 تحويل خواهند شد.
* اردن: 16 فروند جنگندهء مستعمل F-16A/B
* ترکيه: 240 فروند F-16C/D؛ ترکيه قسمت اعظم اين هواپيماها را در تاسيسات خود به نام TUSAS مونتاژ کرده است.
* امارات متحده عربي: 80 فروند F-16E/F سري Block60 که تا پايان سال 2007 همگي تحويل خواهند شد.
* اندونزي: 12 فروند F-16A/B از نوع OCU جهت بازنشست کردن MiG-21
* پاکستان: 40 فروند F-16A/B سري Block 15؛ (فقط 32 فروند در خدمت است)
* 28 فروند F-16A/B پاکستاني، به علت آزمايشات اتمي پاکستان، هيچگاه تحويل نشدند.
* سنگاپور: 8 فروند F-16A/B سري OCU و 30 فروند F-16C/D سري Block30 و 12 فروند سري Block52 و 20 فروند Block60
* کره جنوبي: 40 فروند F-16C/D سري Block32 و 120 فروند سري Block52
* تايوان: 150 فروند F-16A/B سري Block20
* تايلند: 46 فروند F-16A/B سري Block15 از نوع OCU (تعداد 18 فروند مستعمل آمريکا)
F-16 در آمريکاي لاتين
* ونزوئلا: 24 فروند F-16A/B سري Block 15 که بعدها به سطح OCU ارتقاء يافتند.
* شيلي: 10 فروند F-16C/D سري Block50/52
ايران: بزرگترين ناوگان F-16 که هيچگاه تشكيل نشد
اولين مشتري خارجي اين جنگنده، حتا قبل از چهار كشور عضو ناتو، نيروي هوايي سلطنتي ايران (IIAF) بود. F-16 ها قرار بود به عنوان قسمتي از هواپيماهايي باشند كه ناوگان قديمي نيروي هوايي ايران را تجهيز ميكنند. به تاريخ 27 اكتبر 1976، ش ا ه فقيد ايران كه خلباني بسيار ماهر به شمار ميرفت، پس از پرواز با جنگندهء YF-16، قراردادي را به قصد خريد 160 فروند F-16A/B با حق انتخاب 140 فروند ديگر، با شركت جنرالدايناميكز به امضاء رساند. اين 140 فروند نيز قرار بود تحت ليسانس جنرال دايناميکز (در ايران) توليد شوند. اما با وقوع انقلاب سال 1979 و براندازي حكومت ش ا ه و شعله كشيدن عقايد افراطي رژيم اسلامي كه در كشور اجرا ميشد، اين قرارداد براي هميشه، لغو شد.
متاسفانه، يك تاثير بسيار فوري لغو قرارداد ايران، افزايش شديد قيمت تمام شدهء هر فروند F-16 بود. F-16 هاي ايران، سرانجام به اسرائيل فروخته شدند. برخی قطعات يدكي و ادوات تعمير و نگهداري اين جنگندهها در اوائل سال 1978 به ايران تحويل شدند، ضمن اينكه پرسنل زميني نگهداري اين جنگندهها نيز پیشتر آموزش داده شده بودند. (تجهيزات پشتيباني زميني اين جنگندهها، سرانجام به دولت پاكستان فروخته شدند)
IIAF مخفف Imperial Iranian Air Force
عمر خدمتي
«برنامهء بهبود ساختاري فالکون»، در جهت يکي کردن چند اصلاح ساختاري در قالب يک برنامه است و شامل تمامي جنگنده هاي F-16 موجود در نيروي هوايي ايالات متحده خواهد شد. تحت لواي اين برنامه، تمامي مدلهاي قديمي Block 25/30/32 که بيش از 6000 ساعت پرواز انجام داده و مدلهاي Block 40/42 که بيش از 8000 ساعت پرواز کرده اند، ارتقاء خواهند يافت.
اما به منظور جلوگيري از چالش عملياتي ماندن F-16 هايي با عمر بيش از 8000 ساعت پرواز و ايجاد کاهش ريسک در هنگام در خدمت گرفتن يکپارچهء جنگندهء JSF و اين هواپيماها، پنتاگون يک برنامه با نام FY2000 را پيش بيني کرده است. تحت لواي اين برنامه، تعداد 200 فروند F-16 قديمي ولي کم کارکردهء موجود در انبار که از سري Block 15 هستند، ارتقاء يافته و فعال مي شوند. هدف از اجراي اين برنامه، فراهم کردن شرائط مساعد براي تشکيل دو تيپ عملياتي است که زمان بسيار کمتري در قياس با توليد يک پرندهء جديد را خواهد داشت. بدين ترتيب، اين نيروي جديد مي تواند هواپيماهايي را که به علل پيش بيني نشده، نياز به تعميرات ساختاري پيدا کرده اند، يا خسارت ديرکرد برنامهء جنگندهء JSF را جبران کند.
به خدمت گيري مجدد هواپيماهاي قديمي F-16 هيچگاه مقدم بر کاري فرض نشده است، ولي اين امر، يک پروسهء ارزان قيمت، جهت افزايش توان نيروي هوايي در برابر حوادث پيش بيني نشده است.
«برنامهء بهبود ساختاري فالکون» معادل The Falcon Up Structural Improvement Program
برخي مشخصات فني F-16
نوع هواپيما: جنگندهء چند منظوره
سازنده: شرکت لاکهيد مارتين
پيشرانه
Pratt and Whitney F100-PW-200/220/229 يا General Electric F110-GE-100/129
کشش
27000 پاوند يا 12.150 کيلوگرم
ابعاد
طول: 14.8 متر
ارتفاع: 4.8 متر
فاصلهء دو سر بالها: 9.8 متر
سرعت: 1500 مايل بر ساعت = 2 ماخ در ارتفاع 50 هزار فوت
سقف پروازي: بيش از 50 هزار فوت
حداکثر وزن قابل برخاستن: 16.875 کيلوگرم
برد عملياتي (مطابق مدل F-16C):
1370 کيلومتر: با 22000 پاوند بمب + 2 موشک AIM-9 + مقدار 1040 گالن سوخت در مخازن خارجي
630 کيلومتر: با 42000 پاوند بمب + 2 موشک AIM-9 + مقدار 340 گالن سوخت در مخازن خارجي
370 کيلومتر + 2.5 ساعت گشت هوايي: با 2 موشک AIM-7 + 2 موشک AIM-9 + مقدار 1040 گالن سوخت در مخازن خارجي
برد عبوري: 2425 مايل = 3900 کيلومتر
تسليحات
يک مسلسل 20 ميلي متري M-61 A1 با 500 تير فشنگ
جايگاههاي خارجي بدنه جهت حمل 6 موشک هوا به هوا، مهمات معمول هوا به زمين و غلافهاي اغتشاش گر
سيستم ها (مطابق F-16C):
رادارAN/APG-66 از نوع پالس – داپلر
غلاف ناوبري:AN/AAQ-13 LANTIRN
غلاف دقت در هدفگيري: AN/AAQ-14 LANTIRN
غلاف ناوبري: AN/AAQ-20
غلاف نقطه گذاري ليزري:AN/AAS-35 PAVE PENNY
غلاف ضدرادار : AN/ASQ-213 HARM
غلاف ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-119 ECM
غلاف ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-131 ECM
سيستم ضدعمل الکترونيک داخلي: AN/ALQ-178
سيستم ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-184
سيستم اعلام اخطار: AN/ALR-56M (فقط در F-16C/D سري Block50/52)
گيرندهء اخطار راداري:AN/ALR-69 (گيرندهء اخطار راداري، RWR ناميده مي شود)
گيرندهء اخطار راداري:AN/ALR-74 (جانشين مدل AN/ALR-69)
سيستم منحرف کنندهء موشکهاي ضدهوايي: AN/ALE-40 Chaff/Flare dispenser
سيستم منحرف کنندهء موشکهاي ضدهوايي: AN/ALE-47 Chaff/Flare dispenser
قيمت: هر فروند F-16C/D برابر 26.9 ميليون دلار
خدمه: مدلهاي A و C و E = يک نفر؛ مدلهاي B و D و F = دو نفر
ورود به خدمت: ژانويه 1979 (دی ماه 1357)
تعداد مورد استفاده در ايالات متحده:
F-16A/B برابر با 795 فروند (674 فروند مدل A و 121 فروند مدل B)
F-16C/D برابر با 1421 فروند (1216 فروند مدل C و 205 فروند مدل D)
تهیه کننده و مترجم : آقا رضا
F-16/79
* ساخته شده بر اساس F-16A مجهز به موتور توربوجت ساخت جنرالالكتريك J79-GE-119 با كشش 80.10 كيلونيوتن
* اولين پرواز: 29 اكتبر 1980
* نوع ارزانقيمت مخصوص صادرات
F-16/101
* مجهز به موتوري كه از روي موتور بمبافكن B1 مشتق شده است: F110 ساخت جنرال الكتريك
* اولين پرواز: 19 دسامبر 1980
* خاتمهء پروژه: مي 1981
FF-16 AFTI
* نوع تغيير يافته براساس F-16A (به شماره سريال 0750 – 75) جهت مركز تكنولوژي پيشرفتهء نيروي هوايي (AFTI) يا Advanced Fighter Technology Integration جهت انجام آزمايشات پروازي و تست سيستم ها و تسليحات جديد
* اولين پرواز: 10 جولاي 1982
* سكان افقي تغيير يافته (مدلي كه بعدها در Block 15 به كار رفت)
* بال و آويونيك تغيير يافته (مدلي كه بعدها در Block 40 به كار رفت)
* انجام 725 سورتي پرواز تا ژوئن 1997 جهت آزمايش سيستمهاي گوناگون از سال 1988 تا 1998 مانند: LANTIRN و FLIR و . . .
F-16 GCAS
* مدلي تغيير يافته از F-16D سري Block 25
* تجهيز شده به سيستم جلوگيري از برخورد با زمين Ground Collision Avoidance System يا GCAS جهت استفاده هنگام پرواز در ارتفاع پست جهت «مهار پرواز در نزديكي عوارض زمين» (CFIT) يا Controlled Flight Into Terrain
F-16 ADF
پروژهء ارتقاء 279 فروند F-16A/B سري Block 15 جهت جايگزيني در 11 اسکادران گارد دفاع هوايي ايالات متحده براي بازنشست کردن جنگنده هاي قديمي F-4C/D/E و F-106.
* تاريخ صدور سفارش: اکتبر 1986
* ارتقاء رادار AN/APG-66 جهت يافتن اهداف کوچک و ارائهء تصويري شفاف و مداوم از اهداف هوايي بر روي صفحهء رادار
* تهيهء مقدمات نصب و يکپارچه سازي موشک آمرام با رادار F-16
* سيستم ضد ضدعمل الکترونيک پيشرفته تر (ECCM)
* راديوي قوي تر: AN/ARC-200 ساخت مارکني
* سيستم پيشرفته تر تشخيص دوست از دشمن: IFF ساخت تله دايان
* مکان ياب جهاني بر اساس گروه ماهواره هاي ناواستار (Navstar)
* اخطارگر کم شدن ارتفاع
* واحد سخنگو با صداي انسان (اخطار و پيغام)
* شناسايي کنندهء نور در شب (فقط براي مدلهاي F-16A)
* اولين پرتاب موفقيت آميز موشک هوا به هواي AIM-7 (اسپارو) به تاريخ فوريهء 1989 در کاليفرنيا
* ايجاد توانايي در جهت حمل حداکثر شش موشک AIM-120 (آمرام) يا AIM-9 (سايدوايندر) يا AIM-7 (اسپارو) يا ترکيبي از هر سه نوع
* اولين سيستم آويونيک ارتقاء يافته بر روي هواپيماي F-16B به سريال 0817 – 81 و تکميل پروژه به تاريخ اکتبر 1988
* انجام پروازهاي آزمايشي در گردان هوايي 57 ام در نليس (نوادا)
* تحويل اولين هواپيماي F-16ADF به شماره سريال 0801 – 81 به تاريخ 1 مارس 1989 به اسکادران 114 ام آموزشي در کينگزلي
* پايان پروژه ADF به سال 1992 به همراه ارتقاء 30 فروند F-16B
F-16 B-2
دومين نمونهء ساخته شده بر اساس F-16B به شماره سريال 0752 – 75 که به صورت اختصاصي بسيار تجهيز شد:
* سيستم انجام عمليات شبانه
* نصب نمايشگر سربالايي که بعدها در F-16C/D به کار رفت
* سيستم هدفگيري نصب شده داخل کلاه خلبان ساخت و عينک ويژه ديد در شب موسوم به «چشمان گربه» يا Cat's Eyes ساخت شرکت GEC-Marconi
* قابليت نصب غلافهاي نشانه گذاري و تهاجمي موسوم به LANTIRN و FLIR
* سيستم ديجيتالي عوارض زمين (برنامه ريزي جهت پرواز در ارتفاع پست)
* سيستم خودکار قفل بر روي اهداف
* نوعي ديگر از غلاف ناوبري - تهاجمي FLIR شامل غلاف ناوبري مشتق شده از LANTIRN ساخت مارکني و مارتين ماريتا
* عينک ويژهء ديد در شب سازگار با نور چراغ هاي ساطع شده از آلات دقيق کابين (در مدلهايي که اين سازگاري وجود نداشت، نور چراغ ها به وسيلهء عينک ديد در شب بسيار تشديد مي شد و خلبان نمي توانست هنگام استفاده از اين عينکها به آلات دقيق نگاه کند و بدين جهت خلبانان، نور چراغ هاي آلات دقيق را خاموش مي کردند)
هم زمان با انجام آزمايشات توسط ATFI، آزمونهاي مختلف با اين هواپيما نيز ادامه يافت ولي F-16B-2 هيچگاه وارد خدمت نشد و به سال 1996 به موزه فرستاده شد.
F-16 CCV
Control Configured Vehicle
اولين هواپيماي YF-16 به شماره سريال 1567 – 72 که به سال 1975 دچار دوباره سازي شد تا در مرکز «پژوهشهاي ديناميکي کنترل پيکربندي وسائل» موسوم به CCV به کار گرفته شود. هواپيماي CCV داراي سطوح کنترل پروازي مستقل بود که انجام مانور روي يک صفحه را امکان پذير مي ساخت. براي مثال براي گردش به چپ يا راست، نياز به گردش هواپيما حول محور طولي نبود. در F-16CCV دو کانارد (بالچه) عمودي در زير ورودي هواي موتور نصب شده بود و كنترلهاي پروازي به شكلي تغيير داده شدند كه شهپرهاي انتهاي بالها با اين كاناردهاي تمام متحرك، هماهنگ عمل نمايند. ضمن اينكه محل ذخيرهسازي سوخت در داخل هواپيما به شكلي تغيير يافت كه مركز ثقل هواپيما، تغيير كند.
مرکز پژوهشهاي ديناميکي کنترل پيکربندي وسائل = USAF Flight Dynamics Laboratory's Control Configured Vehicle
F-16 FS-X/TFS-X موسوم به F-2 يا TRDI
مدلي آزمايشي ساخته شده بر اساس F-16C جهت نيروي هوايي ژاپن كه به تاريخ 19 اكتبر 1987 مجوز توليد اين جنگنده در ژاپن، صادر شد.
اين پروژه كه با نام FS-X نيز شناخته ميشد، هواپيمايي بود بزرگتر از F-16 كه بالطبع اين مسئله باعث افزايش وزن هنگام برخاست هواپيما به 49000 پاوند ميگشت در حالي كه F-16C فقط 42000 پاوند وزن داشت و اين در حالي بود كه هردوي اين جنگندهها از موتور توربوفن ساخت جنرالالكتريك به نام F110-129 بهره ميگرفتند.
ديگر تغيير اعمال شده در FS-X، استفاده از «مواد جاذب رادار» يا RAM در دماغهء هواپيما بود. ضمن اينكه لبهء حملهء بالها، قسمت ورودي هواي موتور و قسمت دم و دماغه، تمامن با استفاده از تيتانيوم ساخته شده بود. ضمنن به علت وزن بيشتر هواپيما، يك چتر ترمز (براي هنگام فرود) تعبيه شد و مجموعهء كاناپي خلبانان، در برابر برخورد پرندگان بزرگ، مقاوم گشت.
RAM مخفف Radar-Absorbent Material
F-16 ES
جنگندهاي جهت انجام ماموريتهاي استراتژيك در دو نوع يك و دو نفره، محافظتكنندهء دورپرواز كه به تاريخ نوامبر 1993 طراحي و توسعهء آن، به جهت رقابت با جنگندهء برتري هوايي F-15I اسرائيل آغاز گشت.
* افزايش ميزان حمل سوخت: 1136 ليتر سوخت در مخزن مركزي داخل بدنهء هواپيما و دو مخزن تطبيقي (CFT) نصب شده در طرفين بالايي بدنه، به ميزان 2271 ليتر
* افزايش شعاع عمليات رزمي به 1151 مايل (1852 كيلومتر)
* سيستم داخلي جستجوي تشعشعات مادون قرمز موسوم به FLIR يا forward-looking infrared كه كارايياش شبيه به سيستم ناوبري و هدفيابي LANTIRN است كه در بيرون هواپيما نصب ميشود. به همين دليل (دروني بودن) اين سيستم، اصطكاك اضافي هوا نيز توليد نميكرد.
F-16ES هيچگاه ساخته نشد ولي مخازن سوخت تطبيقي CFT، به عنوان امكاني فني براي ساير F-16 ها درنظر گرفته شدند. همچنين نصب اين مخازن، مستقل از سيستمهاي الكترونيكي هواپيما بود.
A-16
یک F-16 جهت ماموريتهاي CAS/BAI
نوعي از F-16 جهت نيروي هوايي ايالات متحده مختص عمليات «پشتيباني نزديك هوايي» كه برنامهء ساخت آن در دههء 1980 كليد خورد. اين مدل از F-16 به سال 1989، به نام سري Block 60 معرفي شد. (در آن زمان، ماموريت پشتيباني نزديك هوايي توسط A-10 انجام ميشد و انتظار می رفت این جنگنده جایگزین A-10 شود)
جنگندهء A-16 Block60 به يك مسلسل بسيار پرقدرت 30 ميليمتري مجهز شده بود و ساختمان بالهاي آن در برابر برخورد گلولههاي كاليبر 7.62 ميليمتري، مقاوم شده بود. اما اين پروژه سرانجام شكست خورد زيرا مسلسل 30 ميليمتري نصب شده، هنگام شليك، حرارت زيادي توليد ميكرد و اين حرارت، باعث از كار افتادن برخي سيستمهاي الکترونيکي داخلي نصب شده در سمت چپ بدنهء هواپيما ميگشت.
CAP يا «پشتيباني نزديك هوايي» معادل Close Air Support
BAI يا «ممانعت کنندهء ميدان نبرد» معادل Battlefield Air Interdiction
F/A-16
F-16 جهت ماموريتهاي CAS/BAI
همانند A-16، ساخته شده بر اساس Block 30 جهت انجام ماموريت CAP و BAI. (اين نوع ماموريت، ويژهء پشتيباني نزديک هوايي از نيروهاي زميني است که عمدتن توسط هليکوپترهاي جنگي و هواپيماي A-10 انجام مي شود)
* جستجوگر بسيار پيشرفتهء مادون قرمز اهداف، با نمايشگر تعبيه شده در کلاه خلبان به نام FLIR
* نصب مسلسل 30 ميلي متري و سيستم ليزري نمايشگر هدفگيري خط سير گلولها به سمت هدف
از سال از 1995، تعداد 200 فروند F-16C بر اساس ماموريت CAS/BAI مورد برخي تغييرات قرار گرفتند و سيستم مکان ياب ماهواره اي بر اساس ماهواره هاي Navstar بر رويشان نصب شد. ارتقاء سري Block 30/32 به تاريخ ژانويهء 1992 متوقف شد و ماموريت CAS/BAI بر عهدهء سري Block 40/42 گذاشته شد که قابليت حمل غلاف LANTIRN را داشتند و اين امر مستلزم تغييرات بيشتري در هواپيما بود، زیرا حمله علیه اهداف زمینی، به وسیلهء اطلاعاتی قرار بود انجام شود که توسط سامانهء LANITRN بدست آمده بودند.
ساير تغييرات نيز اين بودند:
* جستجوگر ليزري نقاط روي زمين
* راديوي ضد پارازيت
* سيستم اخطار نزديک شدن موشک ضدهوايي
* تطبيق عينک ديد در شب با غلاف جستجوگر LANTIRN جهت حمله به اهداف زميني در شب
همانند A-16، اين مدل نيز کنار گذاشته شد و مدلهاي ساخته شده با انجام برخي تغييرات ساده تر، به سطح تکنولوژيک جنگندهء چندمنظورهء سري Block 40 ارتقاء يافتند.
F/A-16C
جهت ماموريتهاي CAS/BAI
پس از موفقیت چشمگیر جنگنده های ضربتی A-10 در جریان نبرد طوفان صحرا، نيروي هوايي ايالات متحده، دیگر تمايلي براي تبديل F-16 به يک جنگندهء پشتيباني نزديک هوايي و نصب مسلسل پرقدرت هواپيماي A-10 بر روي F-16، جهت بازنشست کردن هواپيماهاي A-10 Warthog نداشت. (جنگنده هاي A-10، سالها بود براي انجام مامويت پشتيباني نزديک هوايي به کار مي رفتند)
به تاريخ نوامبر 1988، اسکادران 147 ام نيروي زميني در نيويورک، شروع به جايگزيني هواپيماهاي A-10A Thunderbolt II با جنگنده هاي F-16A/B سري Block 10 نمود؛ و اين آغازي بر استفاده از F-16 در نقش عمليات پشتيباني نزديک هوايي بود.
در جريان عمليات طوفان صحرا، 24 فروند از اين جنگنده ها، به غلاف نشانه گذاري GPU-5/A موسوم به Pave Claw (ساخت جنرال الکتريک) مجهز شدند. اين غلافها در محل مرکزي بدنه (جايگاه شمارهء 5) نصب مي شدند. ضمنن يک مسلسل 30 ميلي متري از نوع GAU-13/A که نوعي چهارلول مشتق شده از مسلسل هفت لول GAU-8/A بود، بر روي اين جنگنده ها نصب شده بود و 353 گلولهء فشنگ ظرفيت داشت.
اين جنگنده ها با نام گذاري جديد F/A-16 شناخته شده و تنها مدلي از F-16 بودند که با اين مسلسل، تجهيز شده بودند و مي توانستند بر عليه اهداف گوناگوني در ميدان نبرد زميني، مانند خودروهاي زرهي، به کار روند.
Warthog به معني گراز زگيل دار
F-16 LOAN
Low-Observable Asymmetric Nozzle
در اواخر سال 1996، يك فروند F-16C متعلق به نيروي هوايي ايالات متحده و موتور F100-PW-200 آن، توسط تيم مشترك كارخانجات «لاكهيد مارتين» و «پرات اند ويتني» مورد تغيير و بازنگري قرار گرفت. LOAN جنگندهاي بود كه به جهت افزايش مخفي ماندن از ديد رادار، سيستم ورود و خروجي موتور آن تغييرات اساسي يافته و اين سيستم، همان نوع استفاده شده در جنگندهء F-35 JSF بود.
تيم برنامهريز، به مدت دو روز، آزمايشاتي را با ايجاد حداكثر دوران در موتور، بر روي زمين صورت دادند. طبق طرح توسعه، قرار بود تكنولوژيهاي به كار رفته تحت برنامهء JSF كه ميتوانستند بر روي F-16 نيز به کار گرفته شوند، ارزيابي شوند. تحت برنامهء LOAN، «سطح مقطع راداري» به نمايش درآمده و حرارت خارج شدهء موتورها در جنگندهء F-16 تقليل محسوسي مي يافتند ضمن اينکه پتاسيل خوبي براي کاهش قيمت تعمير و نگهداري ايجاد مي شد.
سطح مقطع راداري = Radar Cross Section يا RCS
F-16 VISTA
به سال 1988 قراردادي با شرکت جنرال دايناميکز (بخش فورت ورث) به امضاء رسيد که طبق آن قرار شد طرح توسعه اي مطابق الگويي به نام VISTA به انجام برسد. (هواپيمايي جهت شبيه سازي حالات ناپايدار در حين پرواز) اين پروژه توسط پيمانکار طرف قراردارد شرکت جنرال دايناميکز به نام Calspan انجام شد و طي آن يک اهرم کنترل در قسمت وسط هواپيما نصب شد و با کامپيوترهايي که قرار بود عمل «پايدارسازي حين پرواز بي ثبات» را انجام دهند، يکپارچه شد.
به سال 1988 هواپيماي VISTA سپس به لابراتوار Wright فروخته شد و بين سالهاي 1988 تا 1992 برنامهء VISTA تکميل شد. البته در اين برنامه، هنوز از «سيستم تغيير دهندهء بردار رانش» در مدل A/F-16VISTA استفاده نشده بود.
VISTA مخفف Variable stability In-flight Simulator Test Aircraft
F-16 MATV
در اين طرح توسعه، کامپيوترها و اهرم وسط تعبيه شده در مدل VISTA به جهت اجراي برنامهء MATV، موقتن حذف شده و پروازهاي آزمايشي به تاريخ جولاي 1993 آغاز شدند. در اوائل جولاي، جمعن شش پرواز در محل کارخانهء «فورت ورث» انجام شد و سپس به تاريخ 15 مارس 1993، هواپيما به پايگاه هوايي ادوارد منتقل شد. باقيماندهء پروازهاي سخت آزمايشي در اين پايگاه انجام شد، که يکي از آنها، آزمون «سيستم تغيير بردار رانش» بود. اما سيستم تغيير دهندهء بردار رانش، وضعيت هواپيما را به هنگام پرواز در ارتفاع 20 هزار فوتي و با بيشترين زاويهء حمله، به خطر مي انداخت.
به تاريخ مارس 1994، کامپيوترهاي «استوار کنندهء وضعيت ناپايدار» به هنگام تکميل برنامهء MATV در هواپيما، تعبيه شدند و هواپيما به تاريخ ژانويهء 1995 به محل قبلي خود يعني کارخانهء «فورت ورث» بازگردانده شد و از آنجا هم به پايگاه هوايي Wright-Patterson جهت تحويل به نيروي هوايي، منتقل گشت. طي انجام 95 ماموريت آزمايشي با اين هواپيما، جمعن 130 ساعت پرواز انجام شد.
استوار کنندهء وضعيت ناپايدار = variable stability computers
MATV مخفف Multi-Axis Thrust-Vectoring
NF-16D
قلب پروژهء VISTA، سيستم تغيير دهندهء بردار رانش بود (AVEN) که به خروجي موتور F110-GE-100 ساخت جنرال الکتريک متصل مي شد. اين برنامه در پروازهايي با سرعت زير صوت و در حالتي که خروجي اگزوز موتور کاملن باز بود، به اهداف خود دست يافت که مهمترين آن پيشگيري از فشار نوسانات ايجاد شده بابت نوع هواي تغذيه شده به موتور بود زيرا اين نوسانات هوايي، مي توانستند باعث واماندگي کمپرسور موتور شوند.
نحوهء پياده سازي اين تکنولوژي، بدين صورت بود که لبه هايي با زواياي مستقل 120 درجه اضافه مي شدند که به وسيلهء سه سيستم هيدروليکي به حرکت در مي آمدند، ضمن اينکه نيروي ايجاد کنندهء اين سيستم، مستقل از ساختار فني هواپيما بود.
AVEN مخفف Axisymmetric Vectoring Exhaust Nozzle
RF-16R Recce
تمامي مدلهاي مخصوص شناسايي F-16 اي که به کشورهاي اروپاي غربي فروخته شدند بر اساس مدل F-16A Block15 ساخته شده بودند. اين هواپيماها به وسيلهء اسکادران 306 پايگاه هوايي Volkel (متعلق به ناتو) به غلافهاي شناسايي Orpheus ساخت شرکت ATARS (نوعي که در هواپيماي تورنادو به کار گرفته مي شد) مجهز شده بودند و اختلاف ظاهري آنها از جنگنده هاي F-16 بسيار ناچيز بود. هواپيماهاي شناسايي اف16 ناتو که RF-16R نام گرفته بودند از سال 1983 عملياتي شدند.
F-16X
نمونه اي که قرار است از سال 2010 وارد خدمت شود:
* با بدنه اي که 1.42 طويل تر شده
* مجهز به بالهاي دلتاشکل تغيير يافتهء F-22
* مخزن سوختي که 80 درصد بيشتر ظرفيت دارد و در اغلب ماموريتها، نياز به حمل مخازن سوخت خارجي را برطرف کرده است.
* جایگاههای نصب موشکهاي آمرام نيز با بدنهء جدید تطبيق داده شده اند.
* مجهز به سيستم تغيير بردار رانش منطبق با موتور ساخت پرات اند ويتني F100-PW-229 (نوعي که در هواپيماي F-15 Active متعلق به ناسا به کار رفته است)
* با خروجي اگزوز تغيير يافته جهت توانايي در تغيير جهت
F-16 SFW
به سال 1976، «مرکز تحقيقات پيشرفته دفاعي»، مبلغي را به شرکتهاي هواپيماسازي جنرال دايناميکز، راکول و گرومن تخصيص داد تا برنامه اي را به نام SWF اجرا کنند. تحت لواي اين برنامه، قرار بود هواپيمايي با بالهاي رو به جلو ساخته شود که اين طراحي خاص در بالها، باعث کاهش پسا (اصطکاک هوا) و آسان شدن فرود در سرعتهاي پائين مي شد؛ اما با تکنولوژي هاي معمول آن زمان، ساخت چنين هواپيمايي، بسيار دشوار بود.
استفاده از مواد کامپوزيتي (مرکب)، باعث ايجاد استحکام بيشتر در بالها مي شد تا اين بالها بتوانند نيروهاي وارده به واسطهء تنش هاي آئروديناميکي را بدون آنکه خسارتي ببينند، به راحتي تحمل کنند.
مرکز تحقيقات پيشرفته دفاعي = DARPA يا Defense Advanced Research Projects Agency
SWF مخفف Forward-Swept Wing
F-16XL
نوع ساخته شده با بالهاي تغيير يافته جهت رقابت با F-15E که هيچگاه به توليد انبوه نرسيد. (رجوع کنيد به تاپيک اين هواپيما در همين انجمن)
F-16N
نوعي که مختص نيروي دريايي ايالات متحده ساخته شد و در اسکادرانهاي VF-43/45/126 و همچنين آموزشگاه فنون هوايي (تاپ گان) به کار گرفته شد.
* ساخته شده بر اساس F-16C/D سري Block 30
* مجهز به موتور ساخت جنرال الکتريک F110-GE-100
* مسلسل ندارد و قادر به حمل هيچ نوع موشکي نيست.
* مجهز به گيرندهء اخطار راداري ALR-69
* مجهز به پخش کننده هاي Chaff و Flare جهت مقابله با موشکهاي ضدهوايي
* سکانها و ارابهء فرود همانند استاندارد هواپيماهاي F-16
* غيرقابل استفاده براي عرشهء ناو هواپيمابر
تاپ گان = Top Gun Fighter Weaons School
TF-16N
جنگنده اي مختص نيروي دريايي ايالات متحده با نام گذاري ديگر SAA که بر اساس F-16C/D سري Block 30 ساخته شده است:
* شروع پروژه: 1985
* تعداد تحويل شده: 26 فروند، مابين سالهاي 1987 و 1988
* رادار AN/APG-66
* موتور F110-GE-100
* مسلسل ندارد
* گيرندهء اخطار راداري AN/ALR-69
* پوشش تيتانيومي در زير بالها (به جاي آلومينيم) و با تغييراتي در سازهء بالها به جهت تحمل فشار ثقل بيشتر از 9 برابر
* موشکهاي سايدوايندر نوک بالها از نوع تمريني
* چهار فروند از 26 فروند هواپيماي TF-16N از نوع دو نفره
* نوع F/TF-16N مورد استفاده در آموزشگاه فنون هوايي تاپ گان به تعداد 8 فروند
* اسکادران VF-126 (مستقر در ميرامار کاليفرنيا) به تعداد 6 فروند
* اسکادران VF-45 (مستقر در کي وست فلوريدا) به تعداد 6 فروند که بعدها به VF-43 (واقع در Oceana ويرجينيا) انتقال يافتند.
* تمامي F-16N ها به سال 1994 به دليل کمبود بودجه، از خدمت خارج شدند.
SAA مخفف Supersonic Adversary Aircraft
F-16 MLU/MSIP
نوع ساخته شده جهت مرکز MSIP (برنامهء بهبود مرحله اي چندمليتي نيروي هوايي) يک نفره و دو نفره:
* ورود به برنامه: از فوريه 1980
* اجراي برنامه هاي افزايش قابليت حمله عليه اهداف زميني
* اجراي عمليات ماوراي ديد (BVR)
* ايجاد قابليت عمليات شبانه
* در مرحلهء I به تاريخ نوامبر 1981 بر روي F-16A/B سري Block 15: انجام برخي تغييرات ساختاري در بدنه و سيم کشي انجام شدهء هواپيما جهت امکان پذير شدن نصب سيستم هاي جديد
* در مرحلهء II به تاريخ جولاي 1984 بر روي F-16C/D سري Block 25: انجام تغييراتي در هستهء مرکزي سيستم هاي الکترونيک، کابين و بدنهء هواپيما
* در مرحلهء III که به سال 1987 آغاز شد، نصب سيستم هاي جديد جهت ارتقاء سري Block 25 به Block 50/52
MLU مخفف Mid-Life Update
MSIP مخفف Multinational Staged Improvement Program
F-16 OCU
برنامهء ارتقاء انجام شدهء مشترک بين ناتو و نيروي هوايي ايالات متحده بر روي جنگنده های F-16A/B جهت ايجاد قابليت عمليات ماوراي ديد (BVR) هم در نبردهاي هوايي و هم عمليات عليه اهداف زميني؛ شامل بهینه سازی های زیر:
* بهبود رادار و نرم افزار مربوطه
* بهبود کامپيوتر مرکزي کنترل آتش
* نصب واحد ارسال اطلاعات همزمان به مرکز زميني (data transfer unit)
* ارتفاع سنج راداري
* قابليت نصب غلاف نصب اخلال گر AN/ALQ-131
* نصب سيستم ناوبري اينرسيايي - ليزري: INS
* بهبود موتور از سري 200 به F100-PW-200E؛ اجرا شده در دههء 1990
از سري Block 15 OCU به بعد که از سال 1988 مي باشد:
* نصب سيستم نمايشگر سربالا با زاويهء ديد بازتر
* نصب موتور F100-PW-220
* قابليت حمل موشکهاي هوا به هواي AIM-9P-4 (سري جديد و بسيار بادقت سايدوايندر)
OCU مخفف Operational Capabilities Upgrade
F-16B Block 15AM OCU Fighting Falcon, 90-0952 of the 412th TW
F-16 CB
نوع تغيير يافته اي جهت انجام ماموريت ضربتي عليه اهداف زميني.
F-16 AM
Agile Falcon
به سال 1984، کمپانی جنرال دايناميکز، جنگندهء Agile Falcon را به عنوان هواپيمايي مقابله کننده با جنگنده هاي جديد روسي MiG-29 و Su-27 معرفي کرد. در طراحي اين جنگنده، از طرحهاي موجودي که مي توانستند قابليتهاي F-16 را بهبود بخشند، استفاده شده بود، که اين برنامهء بهسازي، به نام MSIP سري چهارم يا MSIP IV شناخته مي شد که شامل 25 درصد بالهاي بزرگتر، و بهره گیری از موتور جنرال الکتريک F110-GE-129 يا پرات اند ويتني F100-PW-229 بود. از اين برنامهء بهسازي، استقبال چنداني به عمل نيامد.
F-16 AT
Falcon 21
طرحي ارزان قيمت در جهت رقابت با برنامهء ساخت «جنگندهء تاکتيکي پيشرفته» يا ATF، که در سال 1990 پيشنهاد شد. برنامهء ATF يا جنگندهء تاکتيکي پيشرفته، همان مناقصه ای بود که در نهایت منجر به ساخت جنگنده های رادارگریز YF-23 و YF-22 گشت؛ که در آخر، YF-22 برندهء مناقصه اعلام شد.
پايهء جنگنده F-16 AT براساس F-16XL و مجهز به يکي از دو موتور پيشنهادي برنامهء ATF بود؛ ولي طرح بالها با XL تفاوت داشته و ذوزنقه اي شکل بودند. در طرح ATF دو موتور پيشنهاد شد: موتور ساخت جنرال الکتريک YF-120 و موتور ساخت پرات اند ويتني YF-119؛ که در نهايت موتور پرات اند ويتني مناسب شناخته شد و بر روی F/A-22 نصب گردید.
CK-1
طرحي بود ساخت لاکهيد مارتين و بر اساس F-16D سري Block 40؛ جهت مرکز آزمونهاي پروازي اسرائيل يا MANAT.
مجهز شده به سنسورها، دستگاههاي اندازه گير ميزان حرکت سطوح کنترلي و اندازه گير واکنش هواپيما به آن حرکتها. برخي از اين سنسورهاي مخصوص بدين شرح بودند:
* سنسور نصب شده در محل ريشهء بال (محل اتصال بالها به بدنه)
* اندازه گير جريانهاي گردابي و پيچشي ايجاد شده در بالها
ساير سنسورها نيز در محلهاي بيروني بدنه يا در محل دماغهء هواپيما نصب مي شدند.
تمامي اين اندازه گيري ها، بلافاصله جهت آناليز به مهندس آزمايشگر کابين عقب منتقل مي شدند.
MANAT معادل IAF Flight Test Center
F-16 در جنگ
* شرکت در عمليات آزادسازي عراق
* حمله به اقامتگاه سرکردهء گروهک تروريستي القاعدهء عراق (ابومصعب الزرقاوي) و هلاکت وي با بمبهاي هدايت ليزري GBU24 به تاريخ 8 ژوئن 2006
* شرکت در جنگ خليج فارس (عمليات طوفان صحرا در سال 1991 يا 1369 شمسي)
* سه فروند در جنگ 1991 توسط پدافند عراقي ها سرنگون شدند.
* شرکت در عمليات «منطقهء پرواز ممنوع» در شمال و جنوب عراق از 1991 تا 2003
* اولين شکار: به تاريخ 27 دسامبر 1992 يک فروند F-16D به شماره سريال 0778 - 95 با هدايت سرهنگ «گري نورث»، يک فروند MiG-25 عراقي را با موشک AIM-120 سرنگون کرد.
* نوامبر 1992: شکار يک فروند MiG-23 عراقي
* شرکت در نبرد بالکان: پرواز از پايگاه هوايي Aviano در ايتاليا به سمت يوگوسلاوي
* حمله به پدافند هوايي يوگوسلاوي با موشکهاي HARM
* سرنگوني 4 جنگندهء صربستان بر فراز بوسني در جريان عمليات OPERATION DENY FLIGHT که 3 فروند به وسيلهء کاپيتان «رابرت ويلبر رايت» با شليک دو موشک آمرام و يک موشک سايدوايندر انجام پذيرفت.
* سرنگوني هواپيماي کاپيتان «رابرت ويلبر رايت» به تاريخ 2 ژوئن 1995 به وسيلهء موشک SA-6 (سام6). وي 6 روز از دست نيروهاي صرب مخفي شد و در نهايت توسط تيم رسکيو (هليکوپترهاي امداد و نحات)، نجات يافت.
* اشغال افغانستان توسط شوروي که 12 فروند از جنگنده هاي شوروي و 2 فروند F-16 پاکستاني در آن سالها سرنگون شدند.
بزرگترين عمليات انجام شده توسط F-16
يکي از بزرگترين کاربران F-16، نيروي هوايي اسرائيل مي باشد. اسرائيل اولين کشوري است که از F-16 در جنگ بهره برد. به تاريخ 7 ژوئن 1981 (برابر خرداد 1360)، هشت فروند F-16 اسرائيلي، با پرواز به صورت طبقاتي (بر روي هم) و در ارتفاع پائين، تاسيسات ساخت بمب هسته اي، ترکيب پلوتونيوم و غني سازي اورانيوم عراق موسوم به اوسيراک (Osirak) را در حومهء بغداد (منطقهء توارثا يا Twartha) مورد حمله قرار داده و منهدم کردند. اين حمله زماني انجام شد که نشان مي داد صدام در صدد ساخت اولين بمب هسته اي خود با استفاده از ترکيبات پلوتونيوم مي باشد و تاسيسات، در مراحل پاياني عمليات دست يابي به پلوتونيوم قرار داشتند.
در اين عمليات بزرگ، شش فروند F-15A نيز عمليات «تاپ کاور» يا پوشش هوايي را ايجاد کردند. اين جنگنده ها با پرواز در ارتفاع پائين، از حریم کشورهاي اردن و عربستان سعودي عبور کرده و خود را به بغداد رساندند؛ ضمن اینکه که هيچ جنگندهء عراقي در اين عمليات سرنگون نشد.
هيچکس به درستي نمي داند هواپيماهاي اسرائيلي چگونه با بمبهاي غيرهدايت شونده، توانستند چنين تاسيسات عظيمي را به کلي منهدم نمايند. پدافند هوايي عراق، تنها توانست با توپهاي ضدهوايي اندکي به سمت آنها شليک کند، ولي به علت پرواز در ارتفاع بسيار پائين، هيچ هواپيماي اسرائيلي، هدف قرار نگرفت.
به دنبال اين حمله، رونالد ريگان – رئيس جمهور وقت ايالات متحده – اعتراض رسمي خود را به اسرائيل اعلام کرد و براي مدتي، از تحويل F-16 ها به اسرائيل، ممانعت به عمل آورد.
اسرائيل به وسيلهء F-16 ها، تاکنون توانسته است 44 فروند از هواپيماهاي اعراب را سرنگون کند، بدون آنکه هواپيمايي را از دست بدهد. اغلب جنگنده هاي سرنگون شده، متعلق به نيروي هوايي سوريه و از نوع MiG-23 بوده و در جريان اشغال لبنان، بين سالهاي 1983 و 1984 سرنگون شده اند.
يک F-16A اسرائيلي، تنها در يک سورتي پرواز، توانست چهار فروند MiG-23 سوري را سرنگون کند.
F-16 در اروپا
* جايگزيني در نيروي هوايي چهار کشور: بلژيک، دانمارک، هلند و نروژ به جاي جنگندهء F-104
* سفارش 348 فروندي چهار کشور فوق به تاريخ 7 ژوئن 1975
* مونتاژ 184 فروند در شرکت فوکر براي نيروي هوايي هلند و نروژ
* مونتاژ 164 فروند در شرکت SABCA براي نيروي هوايي بلژيک و دانمارک
* مونتاژ موتورهاي F100-PW در شرکت بلژيکي Fabrique Nationale
* ساخت رادار APG-66 در شرکت بلژيکي MBLE
* سفارش و تحويل 140 فروندي F-16C/D به يونان
* رادار سفارشي AN/ALR-93 جهت F-16 هاي يونان
* سفارش 24 فروندي F-16A/B مجارستان به سال 2001
* اجارهء 34 فروند F-16A/B به سال 2001 توسط ايتاليا تا زمان ورود به خدمت جنگنده هاي به تاخير افتادهء يوروفايتر
* سفارش لهستان: 48 فروند F-16E/F سري Block 62 و 36 فروند F-16C و 12 فروند F-16D
* تحويل سفارش لهستان از سال 2006 و بازنشست شدن جنگنده هاي قديمي MiG-21
* دريافت 20 فروند F-16A/B از نوع OCU براي پرتغال و 25 فروند (مازاد نيروي هوايي آمريکا) ديگر تا سال 1999
F-16 در آسيا و شمال آفريقا
* 24 فروند F-16C/D سري Block40 براي بحرين
* مصر: 220 فروند شامل: 42 فروند F-16A/B سري Block15 و 40 فروند F-16C/D سري Block32 و 138 فروند Block40
* اسرائيل: 260 فروند F-16A/B تحويل نشده به ايران شامل: 75 فروند Block10/15 و 75 فروند F-16C/D سري Block30 و 60 فروند Block40 و 50 فروند F-16A/B (مازاد نيروي هوايي آمريکا در اواخر دههء 1990) و 102 فروند F-16I سري Block50/52/60 ولي با برد پروازي بسيار زياد و آويونيک سفارشي ويژه که تا پاپان سال 2008 تحويل خواهند شد.
* اردن: 16 فروند جنگندهء مستعمل F-16A/B
* ترکيه: 240 فروند F-16C/D؛ ترکيه قسمت اعظم اين هواپيماها را در تاسيسات خود به نام TUSAS مونتاژ کرده است.
* امارات متحده عربي: 80 فروند F-16E/F سري Block60 که تا پايان سال 2007 همگي تحويل خواهند شد.
* اندونزي: 12 فروند F-16A/B از نوع OCU جهت بازنشست کردن MiG-21
* پاکستان: 40 فروند F-16A/B سري Block 15؛ (فقط 32 فروند در خدمت است)
* 28 فروند F-16A/B پاکستاني، به علت آزمايشات اتمي پاکستان، هيچگاه تحويل نشدند.
* سنگاپور: 8 فروند F-16A/B سري OCU و 30 فروند F-16C/D سري Block30 و 12 فروند سري Block52 و 20 فروند Block60
* کره جنوبي: 40 فروند F-16C/D سري Block32 و 120 فروند سري Block52
* تايوان: 150 فروند F-16A/B سري Block20
* تايلند: 46 فروند F-16A/B سري Block15 از نوع OCU (تعداد 18 فروند مستعمل آمريکا)
F-16F امارات که به وسيلهء خلبانان پاکستاني هدايت مي شود
F-16 در آمريکاي لاتين
* ونزوئلا: 24 فروند F-16A/B سري Block 15 که بعدها به سطح OCU ارتقاء يافتند.
* شيلي: 10 فروند F-16C/D سري Block50/52
ايران: بزرگترين ناوگان F-16 که هيچگاه تشكيل نشد
اولين مشتري خارجي اين جنگنده، حتا قبل از چهار كشور عضو ناتو، نيروي هوايي سلطنتي ايران (IIAF) بود. F-16 ها قرار بود به عنوان قسمتي از هواپيماهايي باشند كه ناوگان قديمي نيروي هوايي ايران را تجهيز ميكنند. به تاريخ 27 اكتبر 1976، ش ا ه فقيد ايران كه خلباني بسيار ماهر به شمار ميرفت، پس از پرواز با جنگندهء YF-16، قراردادي را به قصد خريد 160 فروند F-16A/B با حق انتخاب 140 فروند ديگر، با شركت جنرالدايناميكز به امضاء رساند. اين 140 فروند نيز قرار بود تحت ليسانس جنرال دايناميکز (در ايران) توليد شوند. اما با وقوع انقلاب سال 1979 و براندازي حكومت ش ا ه و شعله كشيدن عقايد افراطي رژيم اسلامي كه در كشور اجرا ميشد، اين قرارداد براي هميشه، لغو شد.
متاسفانه، يك تاثير بسيار فوري لغو قرارداد ايران، افزايش شديد قيمت تمام شدهء هر فروند F-16 بود. F-16 هاي ايران، سرانجام به اسرائيل فروخته شدند. برخی قطعات يدكي و ادوات تعمير و نگهداري اين جنگندهها در اوائل سال 1978 به ايران تحويل شدند، ضمن اينكه پرسنل زميني نگهداري اين جنگندهها نيز پیشتر آموزش داده شده بودند. (تجهيزات پشتيباني زميني اين جنگندهها، سرانجام به دولت پاكستان فروخته شدند)
IIAF مخفف Imperial Iranian Air Force
عمر خدمتي
«برنامهء بهبود ساختاري فالکون»، در جهت يکي کردن چند اصلاح ساختاري در قالب يک برنامه است و شامل تمامي جنگنده هاي F-16 موجود در نيروي هوايي ايالات متحده خواهد شد. تحت لواي اين برنامه، تمامي مدلهاي قديمي Block 25/30/32 که بيش از 6000 ساعت پرواز انجام داده و مدلهاي Block 40/42 که بيش از 8000 ساعت پرواز کرده اند، ارتقاء خواهند يافت.
اما به منظور جلوگيري از چالش عملياتي ماندن F-16 هايي با عمر بيش از 8000 ساعت پرواز و ايجاد کاهش ريسک در هنگام در خدمت گرفتن يکپارچهء جنگندهء JSF و اين هواپيماها، پنتاگون يک برنامه با نام FY2000 را پيش بيني کرده است. تحت لواي اين برنامه، تعداد 200 فروند F-16 قديمي ولي کم کارکردهء موجود در انبار که از سري Block 15 هستند، ارتقاء يافته و فعال مي شوند. هدف از اجراي اين برنامه، فراهم کردن شرائط مساعد براي تشکيل دو تيپ عملياتي است که زمان بسيار کمتري در قياس با توليد يک پرندهء جديد را خواهد داشت. بدين ترتيب، اين نيروي جديد مي تواند هواپيماهايي را که به علل پيش بيني نشده، نياز به تعميرات ساختاري پيدا کرده اند، يا خسارت ديرکرد برنامهء جنگندهء JSF را جبران کند.
به خدمت گيري مجدد هواپيماهاي قديمي F-16 هيچگاه مقدم بر کاري فرض نشده است، ولي اين امر، يک پروسهء ارزان قيمت، جهت افزايش توان نيروي هوايي در برابر حوادث پيش بيني نشده است.
«برنامهء بهبود ساختاري فالکون» معادل The Falcon Up Structural Improvement Program
برخي مشخصات فني F-16
نوع هواپيما: جنگندهء چند منظوره
سازنده: شرکت لاکهيد مارتين
پيشرانه
Pratt and Whitney F100-PW-200/220/229 يا General Electric F110-GE-100/129
کشش
27000 پاوند يا 12.150 کيلوگرم
ابعاد
طول: 14.8 متر
ارتفاع: 4.8 متر
فاصلهء دو سر بالها: 9.8 متر
سرعت: 1500 مايل بر ساعت = 2 ماخ در ارتفاع 50 هزار فوت
سقف پروازي: بيش از 50 هزار فوت
حداکثر وزن قابل برخاستن: 16.875 کيلوگرم
برد عملياتي (مطابق مدل F-16C):
1370 کيلومتر: با 22000 پاوند بمب + 2 موشک AIM-9 + مقدار 1040 گالن سوخت در مخازن خارجي
630 کيلومتر: با 42000 پاوند بمب + 2 موشک AIM-9 + مقدار 340 گالن سوخت در مخازن خارجي
370 کيلومتر + 2.5 ساعت گشت هوايي: با 2 موشک AIM-7 + 2 موشک AIM-9 + مقدار 1040 گالن سوخت در مخازن خارجي
برد عبوري: 2425 مايل = 3900 کيلومتر
تسليحات
يک مسلسل 20 ميلي متري M-61 A1 با 500 تير فشنگ
جايگاههاي خارجي بدنه جهت حمل 6 موشک هوا به هوا، مهمات معمول هوا به زمين و غلافهاي اغتشاش گر
جدول ترکيب بندي بمبها و موشکهاي هوا به هوا
سيستم ها (مطابق F-16C):
رادارAN/APG-66 از نوع پالس – داپلر
غلاف ناوبري:AN/AAQ-13 LANTIRN
غلاف دقت در هدفگيري: AN/AAQ-14 LANTIRN
غلاف ناوبري: AN/AAQ-20
غلاف نقطه گذاري ليزري:AN/AAS-35 PAVE PENNY
غلاف ضدرادار : AN/ASQ-213 HARM
غلاف ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-119 ECM
غلاف ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-131 ECM
سيستم ضدعمل الکترونيک داخلي: AN/ALQ-178
سيستم ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-184
سيستم اعلام اخطار: AN/ALR-56M (فقط در F-16C/D سري Block50/52)
گيرندهء اخطار راداري:AN/ALR-69 (گيرندهء اخطار راداري، RWR ناميده مي شود)
گيرندهء اخطار راداري:AN/ALR-74 (جانشين مدل AN/ALR-69)
سيستم منحرف کنندهء موشکهاي ضدهوايي: AN/ALE-40 Chaff/Flare dispenser
سيستم منحرف کنندهء موشکهاي ضدهوايي: AN/ALE-47 Chaff/Flare dispenser
LANTIRN
قيمت: هر فروند F-16C/D برابر 26.9 ميليون دلار
خدمه: مدلهاي A و C و E = يک نفر؛ مدلهاي B و D و F = دو نفر
ورود به خدمت: ژانويه 1979 (دی ماه 1357)
تعداد مورد استفاده در ايالات متحده:
F-16A/B برابر با 795 فروند (674 فروند مدل A و 121 فروند مدل B)
F-16C/D برابر با 1421 فروند (1216 فروند مدل C و 205 فروند مدل D)
پيکربندي موشکها و ماموريتها
+ نوشته شده در یکشنبه هشتم بهمن ۱۳۸۵ ساعت توسط سعید
|
