F-16 هاي پاكستان: مدلهايي بر اساس Block 15
به تاريخ دسامبر 1981، دولت پاكستان قراردادي را براي خريد 40 فروند F-16A/B مشتمل بر 28 فروند مدل A و 12 فروند مدل B به امضاء رساند. اين جنگنده‏ها در دو دستهء 6 و 34 فروندي تحويل شدند. اولين جنگنده، به تاريخ اكتبر 1982 از خط توليد كارخانه در فورت‏ورث تگزاس خارج شده و به تاريخ 15 ژانويهء 1983 تحويل اسكادران «شاهيد جاويد» مستقر در پايگاه هوايي «سرگردها» شد.
F-16 هاي پاكستاني از سري Block15 بوده و به موتور توربوفن ساخت پرات اند ويتني به نام F100-PW-200 تجهيز شده بودند.
تمام اين 40 فروند، مابين سالهاي 1983 تا 1987 تحويل نيروي هوايي پاكستان شدند.
تا سال 1997، تعداد 8 فروند از F-16 هاي پاكستان، طي حوادث گوناگون از بين رفتند و بنابراين تنها 32 فروند باقي ماند. با وجود اعمال تحريم عليه پاكستان، اين F-16 ها، طبق قرارداد، كاملن از نظر قطعات يدكي و تعمير و نگهداري توسط سازنده، پشتيباني شدند.
F-16 هاي پاکستان، دو شماره ابتداي سريال‏شان نشانگر سال تحويل و سه شمارهء بعدي براي مدل A، عدد 701 به بعد و مدل B، عدد 601 به بعد، به کار رفته است.


F-16A پاکستان به شماره سريال 82702



F-16C و F-16D
مدلهايي بر اساس F-16A/B هستند. در اين مدلها تكنولوژي به كار گرفته شده در سيستم قديمي كنترل و نمايشگر كابين، ادغام شده است. تمام F-16 هايي كه از تاريخ نوامبر 1981 به بعد توليد شده‏اند، حاوي يك سيم‏كشي و معماري خاص پيش‏بيني شده جهت انعطاف‏پذير بودن در افزودن سيستم‏هاي جديد، ايجاد دقت بيشتر در هدف‏گيري اهداف زميني، قابليت انجام عمليات شبانه و رهگيري اهداف دور (BVR) بودند. بر اين اساس، همهء F-16 هاي به كار گرفته شده در «گارد ملي دفاع هوايي» و نيروي هوايي ايالات متحده، به مدل C و D تبديل شده‏اند. در اين تبديلات، Block هاي متفاوتي نيز ايجاد شده است:
گارد ملي دفاع هوايي = Air National Guard


F-16 Block 20
به سال 1996 بر اساس توسعهء مدل F-16A/B معرفي شد و بهبودهايي مطابق زير داشت:
* افزايش حداكثر وزن قابل برخاستن به 17010 كيلوگرم
* افزايش حداكثر وزن قابل تحمل در فشار ثقل 9G به 11939 كيلوگرم
* بهبود كابين و آويونيك
* رادار APG-66(V)3
* موتور توربوفن پرات اند ويتني F100-PW-220
* قابليت حمل و پرتاب موشكهاي AIM-7 (اسپارو)
* RWR يا گيرندهء اخطار راداري (Radar Warning Receiver) از نوع AN/ALR-56M
* منحرف كنندهء موشكهاي ضدهوايي AN/ALR-56M (به وسيلهء Chaff و Flare)


استاندارد F-16C/D
از استاندارد Block20 به بعد، اين جنگنده با نام F-16C/D ناميده شد.


F-16 Block 25
از اين مدل به تعداد 244 فروند بين سالهاي 1984 و 1986 براي نيروي هوايي ايالات متحده ساخته شد. اولين مدل F-16C/D با سري Block 25 شناخته شد. با توجه به فضايي كه براي رشد و توسعهء سيستم‏هاي جديد در نظر گرفته شده بود، اين مدل يك جنگندهء «چند منظوره» به تمام معنا محسوب مي‏شد. برخي تغييرات انجام شده اينها بودند:
* نصب نمايشگرهاي رنگي چند منظوره
* رادار چندحالتهء AN/APG-68
* سيستم ضدعمل الكترونيك (ECM)
* قابليت حمل و پرتاب موشك هوا به زمين AGM-65D Maverick
* افزايش ظرفيت الكتريكي ذخيره شدهء سيستم (برق هواپيما) مطابق زير:
60 كيلوولت‏آمپر در ژنراتور اصلي (60 kVA main generator)
10 كيلوولت‏آمپر ژنراتور آماده‏به‏‎كار (10 kVA standby generator)
5 كيلوولت‏آمپر ژنراتور اضطراري (5 kVA emergency generator)
افزايش ظرفيت ذخيره سازي محيطي كنترل سيستم‏ها به 12 كيلووات
اين مدل قادر شد براي اولين بار، موشكهاي هوا به هواي «آمرام» را حمل كند، در شب عمليات كند، دقت‏اش در حمله به اهداف زميني بسيار افزايش يابد، رادارش بهبود يافت (رادار پيشرفتهء AN/APG-68 ساخت وستينگهاوس): با برد بيشتر، شناسايي‏كنندهء دقيق ارتفاع و سرعت اهداف هوايي و افزايش حالتهاي كاري رادار.
شركت Westinghouse امروزه جزئي از شركت معظم نورثروپ – گرومن است.


F-16 Block 30/32
* ورود به خدمت: 1986
* ورود به خدمت با موتورهاي F110 به پايگاه 88 ام نيروي هوايي در Ramstein آلمان غربي: از اكتبر 1986
* قابليت حمل و پرتاب موشكهاي: AGM-88A HARM (ضدرادار) و AGM-45 Shrike (ضدرادار) و AGM-65D Maverick (هوا به زمين)
* موتور ساخت پرات اند ويتني با نام F100-PW-220 در مدل Block32
* موتور ساخت جنرال الكتريك با نام F110-GE-100 در مدل Block30
* افزايش حافظهء ذخيره‏سازي اطلاعات در كامپيوتر مركزي هواپيما
* بهبود درزگيري مخزن سوخت تعبيه شده در داخل بدنه
* قابليت رهگيري هم‏زمان چند هدف و به كارگيري موشكهاي هوا به هواي آمرام (مانند مدل Block 30B)
* واحد سخنگوي كابين (اخطار با صداي انسان)
* قابليت حمل و پرتاب موشك ضدرادار AGM-45 Shrike
* سيستم ادامه دهندهء ذخيره‏سازي اطلاعات سقوط
* طرح خاص ورودي هواي موتور که اجازه مي دهد موتور F110 در سرعتهاي پرواز پائين، با حداکثر کشش خود کار کند
* نرم افزار ارتقاء يافتهء رادار براي درگيري هم زمان با چند هدف هوايي به وسيلهء موشکهاي آمرام (از اوائل 1988)
* رادار ارتقاء يافته به وسيلهء پشتيباني مالي دولتهاي اروپايي جهت ايجاد قابليت شليک موشکهاي راداري AIM-7F و AIM-7M در مدل F-16C (آغاز پروژه به تاريخ مي 1989 که اواسط 1991 پايان يافت)


تست شليک موشک AIM-7 توسط F-16C پايگاه هوايي Edward



F-16 Block 40/42 منسوب به F-16CG/DG
سري 40 و 42 توليدشان به سال 1988 آغاز شد و تا سال 1995 ادامه يافت. در مدل CG/DG که بر اساس این سري ساخته شده اند، برخي تغييرات بدين شرح انجام شدند:

* تجهيز شدن به قابليتهاي برتر در ناوبري (هدايت و رهيابي مستقل هواپيما)
* افزايش دقت در حمله عليه اهداف زميني
* قابليت عمليات در تمام شرائط آب و هوايي و شب به وسيلهء غلاف نشانه‏گذاري LANTIRN
* بارگذاري افزون‏تر تسليحات هوا به زمين نظير بمب‏هاي هدايت‏ليزري:
GBU-10 و GBU-12 و GBU-15 و GBU-24 موسوم به Paveway
* سيستم گيرندهء اخطار ALR-56M
* سيستم منحرف كنندهء موشكهاي ضدهوايي به وسيلهء Chaff و Flare موسوم به ALE-47
* سيستم ذخيرهء الكتريكي بهبود يافته
* برخي بهبودهاي ساختاري در بدنه
امروزه عمدهء هواپيماهاي سري 40 به سطح تكنولوژيك Block 50 ارتقاء داده شده‏اند.


يک فروند F-16 در حال پرتاب Flare براي منحرف کردن موشک شليک شده



استاندارد F-16E/F
F-16 جنگنده‏اي بود كه در عمليات «طوفان صحرا» به سال 1991 و آزادسازي عراق به سال 2003 بسيار كارآمد نشان داد و از آن با نام «اسب زحمت‏كش طوفان صحرا» نيز نام برده مي‏شود، اينك با ورود به خدمت مدل بسيار پيشرفته‏اي كه با نام گذاري جديد E و F شناخته مي‏شود و كد پيشرفت آن نيز Block 50/52/60/62 اعلام شده است؛ انتظار مي‏رود كه تا سال 2011 خط توليدش در فورت‏ورث تگزاس، همچنان برقرار بماند و سپس خط توليد آن با جنگنده F-35 JSF جايگزين خواهد شد.


جنگندهء ضربتی A-10 در حین پرتاب Chaff


پيشينهء سري 60 به سال 1989 باز مي‏گردد. در آن سال F-16 به صورت زير تجهيز شد و قرار شدن جانشين جنگندهء A-10 warthog شود:

* مسلسل بسيار پرقدرت 30 ميلي‏متري
* بالهاي مقام‏سازي شده در برابر برخورد مسلسل كاليبر 7.62 ميلي‏متري
اما Block 60 اي كه مد نظر بود، هيچگاه وارد خط توليد نشد و نوع جديدي از Block 60 بر اساس بهينه‏سازي و تكامل Block 50 ساخته شد.
در ابتدا قرار بود سري 60 مجهز به بالهاي دلتاشكل شوند، اما در اواسط طرح توسعه، بنا شد از همان طرح اوليهء F-16 استفاده شده و در ساختار ظاهري، تغيير زيادي ايجاد نشود و تغييرات، بنا به درخواست مشتري، اعمال گردند؛ همچنين Block 60 فقط به منظور صادرات توسعه يافت.
اين سري از F-16، دچار دگرگوني‏هاي ساختاري بسياري شده است كه از آن جمله مي‏توان به قابليت حمل سوخت بسيار بيشتر، سيستم‏هاي آويونيك و سنسورهاي بسيار حساس، نمايشگرهاي رنگي چندمنظوره مجهز به سيستم رابط ماشين – خلبان (براي مثال سيستم سخنگوي كابين) نسبت به مدلهاي قبلي، نام برد.
تاكنون كشورهاي زيادي مشتري سري Block50/52/60 بوده‏اند: ايالات متحده، يونان، اسرائيل، امارات، شيلي و لهستان.

اسرائيل 102 فروند جنگندهء F-16D سری Block 50/52 را با تغييرات و بهسازي‏هاي بيشتر با نام F-16I سفارش داده و اولين فروند از آنها را به تاريخ فوريه 2004 دريافت نموده است و قرار است مابقي به تدريج تا سال 2008 تحويل شوند.

امارات متحدهء عربي نيز به عنوان يكي از مشتريان پروپاقرص تجهيزات نظامي، 80 فروند Block 60 (شامل مدلهاي E و F) را به تاريخ مي 1998 سفارش داد و اين جنگنده‏‎ها را مابين سالهاي 2002 تا 2004 تحويل گرفت.

مهمترين مشخصه براي شناسايي اين F-16 از ساير مدلها، تانكهاي سوخت اضافي است كه در طرفين بالاي بدنه نصب شده‏اند و در اصطلاح به آنها CFT اطلاق مي‏شود.
همانند F-16B/D، مدل F نيز دو نفره است و كابين عقب هم مي‏تواند به عنوان محل «خدمهء سيستم تسليحات» و هم به عنوان محل استاد خلبان (براي پروازهاي آموزشي) مورد استفاده قرار بگيرد.
رابط ماشين - خلبان = enhanced pilot/vehicle interfaces
CFT مخفف Conformal Fuel Tanks (تانكهاي سوخت تطبيق داده شده)
خدمهء سيستم تسليحات = weapon system operator

مخازن سوخت تطبيقي (CFT) در اين تصوير به وضوع مشخص اند




F-16 Block 50/52
* تجهيز به رادار APG-68(V)7 ساخت نورثروپ – گرومن در Block 50 و APG-68(V)9 در Block 52
* موتور ساخت جنرال الکتريک به نام F110-GE-129 با كشش 32500 پاوند و ورودي هواي اصلاح شده (بزرگ) جهت Block50
* موتور ساخت پرات اند ويتني به نام F100-PW-229 با كشش 29000 پاوند و ورودي هواي نرمال (كوچك) جهت Block52
* راهبر هواپيما جهت پرواز در ارتفاع پائين (جهت مخفي ماندن از رادار) ساخت لاکهيد مارتين
* قابليت حمل غلاف هدفياب شبانه يا LANTIRN
* تکنولوژي توسعه يافته شامل نمايشگرهاي رنگي قابل برنامه‏ريزي استخراج کنندهء اطلاعات
* کامپيوتر بسيار پيشرفتهء «ماجولار» مخصوص برنامه‏ريزي انجام ماموريت (Modular Mission Computer)
* سيستم ديجيتال دنبال کردن عوارض زمين (پستي و بلندي ها) به جهت ديده نشدن توسط رادار و عدم برخورد با عوارض زمين موسوم به Digital Terrain System
* دوربين فيلمبرداري ويديويي رنگي جديد مجهز به سه عدد نوار ذخيره سازي جهت ضبط ماموريت و تصاوير نمايشگر سربالاي خلبان (HUD)
* واحد ارتقاء يافتهء انتقال اطلاعات (به مرکز زميني)
* قابليت حمل بمبهاي CBU-103/104/105 Wind-Corrected Munitions Dispenser
* قابليت حمل بمبهاي JSOW يا AGM-154 Joint Stand-Off Weapon
* قابليت حمل بمبهاي JDAM يا GBU-31/32 Joint Direct Attack Munitions
* داراي سيستمي جهت انجام ماموريتهاي اکتشافي (شناسايي و جاسوسي)
* توليد کنندهء اکسيژن مورد نياز کابين به نام OBOGS يا on-board oxygen generation system
* سيستم نمايشگر تعبيه شده در داخل كلاه خلبان (helmet-mounted cueing system) جهت هدفگيري به وسيلهء سايت نشانه‏روي نصب شده داخل نمايشگر كلاه
* كابين با نور تطبيق يافتهء آلات دقيق، ويژهء عدم تداخل نورها به هنگام استفاده از «عينك مخصوص ديد در شب»
* استاندارد Link16 جهت ايجاد «سيستم تاكتيكي ارتباط اطلاعاتي» مطابق استاندارد ناتو جهت ايمني بيشتر هنگام ماموريت، تبادل سريع اطلاعات دريافتي با شبكه‏هاي چندگانهء اطلاعاتي مركز (multi-node network)، مقاومت در برابر پارازيت ارسالي دشمن
* سيستم تشخيص هواپيماي خودي از دشمن جهت عدم شليك اشتباه موشكهاي ماوراي ديد آمرام
و . . .

بهترين مشتري براي Block 52، سفارش 50 فروندي يونان به سال 2004 بوده است كه همگي در همان سال تحويل شده‏اند. يونان همچنين به سال 2005، به دلیل کیفیت بسیار بالای این سری از F-16، سفارش 30 فروندي ديگري را به همراه حق انتخاب 10 فروند ديگر با جنرال‏دايناميكز منعقد كرد كه قرار است تا پايان سال 2009 همگي تحويل شوند.
Modular = سيستم يا کامپيوتري که با اتصال قطعات و بلاکهاي کوچکتر ساخته شده است.
عينك مخصوص ديد در شب = Night Vision Goggles يا NVG
سيستم تاكتيكي ارتباط اطلاعاتي = tactical data link systems


غلاف نشانه گذاری LANITRN در زیر F-16I مشخص است



F-16I
مدل دو نفرهء ساخته شده بر اساس F-16D سری Block 50/52 به سفارش نيروي هوايي اسرائيل، که در اسرائيل، Sufa (طوفان به زبان عبري) نام گذاري شده است؛ مجهز به سيستم هاي خاص و سفارشي نيروي هوايي اسرائيل.


F-16I




F-16 Block 50D/52D Wild Weasel
(نوع راسوي وحشي يا جنگندهء مخصوص جنگ الكترونيك)
F-16CJ (اقتباس شده از مدل Block 50) نوع يك نفره و F-16DJ نوع دو نفره هستند و امروزه بهترين جنگنده‏هاي ايالات متحده براي حمل موشكهاي ضدرادار AGM-88 HARM (هارم) و سيستم «هدف‏ياب رادار دشمن» (AN/ASQ-213) كه با كد HTS شناخته مي‏‎شوند. اين جنگنده‏هاي «ماموريت شكستن دفاع هوايي دشمن» را بر عهده دارند.
جنگنده های پیشرفتهء F-16 CJ/DJ پس از بازنشستگی هواپیماهای قدیمی F-4G Wild Weasel به سال 1994، به تدریج جایگزین آنها شده اند.

مفهوم اصلي در حمله به مواضع دفاع هوايي دشمن در تركيبي با جنگنده‏هاي F-15 با كد PDF و در F-16 با كد HTS شناسانده مي‏شود. هرچند كه مفهوم اين تيم در عمل خيلي كارآمد نبوده است و بدين جهت از سيستم بهبود يافتهء JETS بهره‏گيري مي‏شود و در عمل ثابت شده است كه موشكهاي هارم اي كه توسط سيستم JETS به سمت رادارهاي دشمن هدايت مي‏شوند بسيار كاراتر هستند. با توجه به پيشرفته بودن سيستم‏هاي الكترونيكي و خاص بودن ماموريتي كه اين جنگنده برعهده دارد، ايالات متحده، اين سري از F-16 را به هيچ مشتري خارجي، تحويل نخواهد داد.

برخي مشخصات:
* سيستم HTS با هدايت موشكهاي HARM بر عليه رادارهاي دشمن از فواصل دور
* غلاف توليد كنندهء پارازيت ALQ-119 جهت حفاظت جنگنده در برابر رادار و موشكهاي دشمن
* جايگزين جنگندهء F-4G از سال 1994 جهت انجام ماموريت SEAD

سيستم هدف‏ياب رادار دشمن = AN/ASQ-213 HARM Targeting System موسوم به HTS
ماموريت شكستن دفاع هوايي دشمن = suppression of enemy air defenses موسوم به SEAD
PDF F-15 مخفف F-15 Precision Direction Finding
JETS مخفف Joint Emitter Targeting System

پس از هدفگیری یک فروند F-16DJ در حومهء بغداد به وسیلهء موشک دوش پرتاب سام7 شورشیان، ایمنی این جنگندهء جنگ الکترونیک در برابر چنین سلاح هایی قدیمی، زیر سوال رفته است.


F-16 Block 60/62
* موتور ساخت جنرال‏الكتريك با نام F-110-GE-132 جهت سري Block 60 فروخته شده به امارات با كشش 32500 پاوند
* قابليت حمل و پرتاب موشكهاي ميان برد هوا به هواي AIM-120A (آمرام)
* قابليت حمل و پرتاب موشكهاي كوتاه برد AIM-9 (تمامي گونه‏‎هاي اين موشك)
* قابليت حمل و پرتاب موشكهاي هوا به هواي ساخت اسرائيل: Python4 و Python5 (جهت مدل F-16I)
* رادار بسيار پيشرفتهء APG-68(V)9 از نوع AESA يا Active Electronic Scanning Array با سرعت پردازش بالاتر و حافظهء داخلي بيشتر، با قابليت تفكيك‏پذيري بالا و مكان‏يابي دقيق براي شناسايي اهداف زميني

* قابليت همسان‏سازي اطلاعات رسيده از غلافهاي هدف‏ياب مختلف نظير Sniper XR/Pantera ساخت لاكهيدمارتين و Litening ساخت نورثروپ – گرومن – رافال و استفاده از اطلاعات رسيده به وسيلهء اين غلافها در جهت پرتاب بمبهاي هدايت شونده به وسيلهء مكان‏ياب جهاني (GPS guided) يا بمب‏هاي هدايت ليزري نظير:
GBU-31 Joint Direct Attack Munition موسوم به JDAM
AGM-154 Joint Standoff Weapon موسوم به JSOW
CBU-103/104/105 Wind Corrected Munitions Dispenser موسوم به WCMD

* قابليت حمل غلافهاي ناوبري و نشانه‏گذاري LANTIRN و TACAN يا tactical air navigation
* سيستم اندازه‏گير فاصله تا هدف (DME) يا distance measuring equipment
* گيرنده وي اچ اف براي فرود ايمن (VOR) يا VHF omni directional receiver
* سيستم يكپارچه شدهء ناوبري ليزري موسوم به INS يا Ring Laser Gyro Inertial Navigation System
* مكان ياب جهاني (GPS) يا Global Positioning System
* سيستم ديجيتال عوارض زمين (برنامه‏ريزي جهت عدم برخورد با كوه و تيه براي مخفي ماندن از رادار) موسوم به DTS يا Digital Terrain System

تهیه کننده و مترجم : آقا رضا